اثر مفید پرتوها در رامسر

اثر مفید پرتوها در رامسر

شهرستان رامسر در شمال ایران بالاترین میزان پرتوزایى طبیعى را در سطح جهان داراست. این پرتوزایى به طور كلى به دلیل وجود عنصر رادیواكتیو رادیوم و فرآورده هاى استحاله آن است كه به وسیله چشمه هاى آب گرم به سطح زمین آورده مى شوند. به همین دلیل هر از چندگاهى به بهانه هاى مختلف، خبرى مبنى بر رادیواكتیو بودن این شهر در رسانه ها مطرح مى گردد كه باعث نگرانى هایى مى شود. در این مبحث با استناد به مطالعات و تحقیقات انجام شده در سطح منطقه اى و جهان مرورى بر وضعیت رادیواكتیویتى و اثرات پرتوهاى آن بر سلامت ساكنان خواهیم داشت، باشد كه ارائه این مقاله از دغدغه ها و نگرانى هاى اجتماعى را به آرامش و غرور اجتماعى تبدیل كند.

-------------------------

در دنیا مناطقى وجود دارد كه میزان پرتوهاى طبیعى زمینه اى آن بالا هستند. این مناطق به High Background Radiation Areas(HBRAS) مناطق پرتوزاى طبیعى زمینه بالا معروف هستند. از جمله این مناطق مى توان به Guarapari در برزیل، جنوب غربى فرانسه، رامسر در ایران، yangjiang در چین، ساحل kerala در هند اشاره كرد.

بر اساس بررسى هاى سازمان انرژى اتمى ایران، مناطق طالش محله، چپرسر و آب سیاه رمك از مناطق با پرتوزایى زمینه بالا (hbras) معرفى شده است كه میزان سطح پرتوزایى آن ۵۵ تا ۲۰۰ برابر بیشتر از سطح زمینه هاى نرمال بوده، پرتوزایى تا سقف mGy/year ۲۶۰ در این مناطق به ثبت رسیده است.
این مهم است كه بدانیم در معرض قرار گرفتن انسان با مقدار ثابت Gy ۵-۳ سبب مرگ در عرض یك تا دو ماه در ۵۰ درصد موارد مى شود و مقادیر بالاتر از آن نیز سبب مرگ زودرس مى شود.

 اما به نظر مى آید جالب ترین شكل به دست آمده این است، مردمى كه در نواحى پرتوزایى زمینه بالا (HBRAS) زندگى مى كنند هیچ گونه عوارض جانبى بر روى سلامت آنان به دلیل در معرض قرار گرفتن پرتوهاى بالا وجود نداشته است و حتى به نظر مى رسد كه بعضى از افرادى كه در این مناطق زندگى مى كنند، سالم تر و طول عمر بیشترى نسبت به افرادى كه در مناطق با پرتوزایى زمین پایین زندگى مى كنند، داشته باشند. این اتفاق ها سؤال هاى بدون جواب زیادى را در عالم پزشكى مطرح كرده كه مطالعات و تحقیقات اخیر به بسیارى از آنان پاسخ داده است كه در زیر به مورادى از آن اشاره مى شود.

تحقیقات علمى انجام شده در رامسر
یكى از نشانگرهاى بیولوژیك كه مى تواند معرف تماس با پرتوهاى یونساز باشد، تغییرات هماتولوژیك(خونى) است، به منظور بررسى این موضوع كه «آیا پرتوزایى طبیعى بالا مى تواند موجب تغییرات سطح گلبول هاى سفید، هموگلوبین خون و اندكس هاى خونى شود؟» از سال ۱۳۷۸ تحقیقات و مطالعه اثرات پرتوهاى رادیواكتیو بر روى سلامت ساكنان منطقه شروع شد. سه تحقیق مجزا در سال هاى ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰ با همكارى نگارنده بر روى ساكنان مناطق با پرتوزایى بالا در رامسر انجام گرفت و مشخص شد كه هیچ گونه اختلاف معنى دارى در ساكنان منطقه با پرتوزایى زمینه بالا در سطح هموگلوبین، اندكس هاى خونى و تعداد گلبول هاى سفید یا ساكنان مناطق با پرتوزایى زمینه پایین وجود نداشته است.

در مطالعه اى دیگر به منظور بررسى میزان مقاومت سلول هاى در برابر شكست كروموزومى در مقابل Gy ۱‎/۵ اشعه گاما در محیط آزمایشگاهى نشان داده شد كه شكست كروموزمى سلول ها بدن ساكنان منطقه با پرتوزایى بالا نسبت به سلول هاى بدن ساكنان مناطق با پرتوزایى زمینه پایین كمتر بوده است كه به نوعى سازگارى و مقاومت سلولى در مقابل اشعه و در نتیجه مقاومت در مقابل سرطان را نشان مى داد.

در تحقیقات گذشته كه در سال ۱۳۸۰ انجام گرفت، بر اساس اطلاعات موجود در خانه هاى بهداشت و پزشكان بیمارستان و اطلاعات دریافتى از خانواده ها مشخص گردید كه هیچگونه افزایشى در بروز سرطان و لوسمى در رامسر وجود نداشته است. تحقیقات جامع دیگرى كه از سوى دكتر على شبستانى منفرد و همكاران در سال ۱۳۸۴ انجام پذیرفت، نشان داد كه هیچگونه تفاوت معنى دارى در رابطه با میزان مرگ و میر، معلولیت هاى مادرزادى، برخى بیمارى هاى خاص، سقط جنین و فراوانى افسردگى در ساكنان رامسر وجود ندارد.
نتیجه گیرى
واقعیت این است كه مقدار كم پرتوهاى یونى، سبب سرطان نمى شود بلكه اثرات مفید بر روى سلامتى انسان ها نیز دارد. تا جایى كه انجمن ملى مدیریت و حفاظت در برابر اشعه ایالات متحده آمریكا (NCRP) اعلام كرده است كه: «این مهم است كه توجه كنیم میزان بروز سرطان در بیشتر افراد در معرض پرتوهاى با دوز كم افزایش پیدا نكرده است و در بیشتر این موارد به نظر مى رسد كه میزان بروز سرطان كاهش یافته است.»

حدود ۲ هزار مقاله در قرن بیستم در رابطه با اثرات مفید پرتوها با مقدار كم به چاپ رسیده است كه سبب گشته حتى دیدگاه علمى نسبت به پرتوها تغییر كرده و فرضیه جدیدى به نام اثرات مفید با مقدار كم پرتوها Radiation Hormesis شكل گیرد. امروزه، محققان دریافتند كه مقدار كم پرتوها همانند مقدار كم دیگر عوامل شیمیایى و فیزیكى از جمله حرارت، رطوبت و ... براى موجودات مفید است و مى تواند سبب تحریك دفاع سیستم ایمنى، پیشگیرى از آسیب هاى اكسیداتیو DNA و مهار سرطان گردد كه یكى از جنبه هاى كاربردى همین خاصیت پرتوها را مى توان در استفاده از چشمه هاى آب گرم Ischia، جزیره اى در جنوب ایتالیا و چشمه هاى آب گرم منطقه اى در شمال شرقى آمریكا یافت كه سال هاست از آنها براى درمان سرطان استفاده مى كنند.

كلام آخر
به نظر مى رسد كه خداوند نعمت هاى خود را در رامسر در حد كمال ارائه داشته است. رامسر، شهرى ساحلى در كنار دریاى خزر، زیبا و دلربا براى گردشگران با داشتن تپه هاى جنگلى روى هم قرار گرفته است. مشرف به دریا و برافراشته بودن رشته كوه هاى البرز در پس آن همراه با مناطق ییلاقى با آب و هوایى خوش هر بیننده اى را مجذوب مى كند.

شهرت آن جهانى است به گونه اى كه بسیارى از همایش ها و سمینارهاى جهانى نیز در این شهر برگزار شده است كه نمونه ارزنده آن كنوانسیون جهانى مربوط به تالابها است كه در سال ۱۳۴۹ شمسى (۱۹۷۱ میلادى) در این شهر به تصویب رسید. همچنین سومین كنوانسیون جهانى حفاظت در برابر پرتوهاى رادیواكتیو در سال ۱۳۷۵ شمسى (۱۹۹۶ میلادى) در این شهر برگزار شد.

اكنون مطالعات علمى به اثبات رسانده اند عاملى كه به عنوان یك تهدید براى این شهر رقم مى خورد به صورت یك موهبت الهى درآمده است.
برخلاف هیاهو و جنجال هاى تبلیغاتى، سطح پرتوزایى رامسر حدود ۲۰۰ mSv است و تحقیقات نیز نشان داده است كه این سطح از پرتو، بهترین اثرات را بر روى سلامت انسان ها دارد و همچون واكسن علیه سرطان عمل مى كند، درنتیجه سبب كاهش بروز سرطان و افزایش طول عمر مى شود.

درواقع، علاوه بر سایر زیبایى ها و جذابیت هاى رویایى، پرتوهاى طبیعى نیز به امتیازات این شهر افزوده شده و جا دارد كه به جاى نگرانى و دغدغه هاى ذهنى و اجتماعى، همانند سایر امكانات و مواهب طبیعى موجود به آن نگریسته و با توجه به حسن شهرت جهانى رامسر از این موضوع به عنوان فرصتى عالى یاد كرده است و در كنار سایر جنبه هاى گردشگرى با بهره بردارى مناسب و بهینه از چشمه هاى آبگرم براى توریسم درمانى مورد استفاده مطلوب قرار دارد.

سایت‌های دفن زباله نیروگاه بوشهر آماده است

سایت‌های دفن زباله نیروگاه بوشهر آماده است

پسمانده‌ها و زباله‌های هسته‌ای نیروگاه اتمی بوشهر براساس برنامه‌های مدون، مطابق استانداردهای جهانی و معیارهای ایمنی دفن می‌شوند. سوخت مصرف شده سالانه تمام راكتورهای جهان را می‌توان درون یك ساختمان دوطبقه‌ای كه در محوطه یك زمین بسكتبال ساخته شده جای داد.

پسمانده‌ها و زباله‌های هسته‌ای نیروگاه اتمی بوشهر براساس برنامه‌ای مدون، مطابق استانداردهای جهانی و معیارهای ایمنی دفن می‌شوند.»

در حال حاضر یكی از مهمترین نگرانی های موجود در میان مردم عادی چگونگی دفن زباله‌های اتمی است. همواره ناشناخته بودن پدیده‌ای جدید علمی در هر كشوری موجب می‌شود فضای علمی و عملی با شایعات بیالاید و موجب رشد نگرانی در میان مردم شود. گرچه هنوز در ایران نیروگاه اتمی با مقیاس اقتصادی راه‌اندازی شده و به طبع زباله‌ای نیز برای دفن وجود ندارد، اما كارشناسان نیروگاه بوشهر تمامی پیش‌بینی‌های لازم را برای دفن پسمانده‌ها كرده‌اند. به‌طوری كه كارشناس پسمانداری معاونت نیروگاه‌های سازمان انرژی اتمی ضمن اعلام استاندارد بودن دفن زباله‌های اتمی نیروگاه بوشهر در آینده می‌گوید: «چون نیروگاه اتمی بوشهر هنوز سوخت مصرف نكرده، زباله‌ای برجا نگذاشته است اما شرایط ایمنی كامل برای مراحل راه‌اندازی تدوین شده است. »

زهرا صابونی می‌افزاید: «زباله‌های هسته ای در این نیروگاه به سطوح كم، متوسط و زیاد مطابق استانداردهای كشور روسیه طبقه‌بندی شده و هركدام مراحل لازم و ایمن خود را تا دفن می‌گذرانند».

او اطمینان می‌دهد كه در آینده تمامی زباله‌ها از نظر ایمنی و محیط‌زیست بررسی و كنترل می‌شوند و جای نگرانی نیست. قسمتی از آب استفاده شده در نیروگاه اتمی بوشهر هم كه دوباره به دریا باز می‌گردد تحت كنترل تمام موازین بهداشتی خواهد بود.

سایت‌های دفن زباله نیز مطابق با استانداردهای

نظام ایمنی طراحی و پیش‌بینی شده كه پسمانده‌های حد متوسط در این سایت نگهداری می‌شوند.

هدیه طبیعت برای توسط پاكیزه
جادوی نیروی هسته‌ای آن است كه می‌توان از یك مشت عنصر اورانیوم كه با غلظت‌های بسیار بالا در زیرزمین یافت می‌شود، مقدار زیادی نیرو به‌دست آورد. پسمانده‌های هسته‌ای نیز همین ارزش را به میزان كمتری دارند و می‌توان آن را با اطمینان و بدون خطر با ذخیره كردن در زمین به كره زمین باز گرداند.

از آنجا كه این مقدار عظیم انرژی تنها پسمانده محدودی را كه قابل كنترل نیز هست برجا می‌گذارد، اورانیوم را هدیه طبیعت برای توسعه پاكیزه اقتصادی می‌نامند. در عوض ضایعات ناشی از سوخت‌های فسیلی زیاد و غیرقابل كنترل است و نمی‌توان آن را نگهداری كرد بلكه باید ضایعات سوخت‌های فسیلی را در محیط رها كرد.

براساس سیاست‌های كنونی، سوخت‌های فسیلی و نیروی هسته‌ای براساس اصول متفاوتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. یعنی دولت‌ها كه به دلیل تأمین «نیروی ارزان» از سوی مردم تحت فشار هستند، از محیط زیست به‌عنوان زباله‌دانی برای ضایعات سوخت‌های فسیلی استفاده می‌كنند. در عین حال در بیشتر كشورها هزینه نیروی هسته‌ای در بردارنده سهمی است كه برای نگهداری و نابودی دایمی و بدون خطر پسمانده‌های آن كنار گذاشته می‌شود.

پسمانده‌های تمدن جدید
تمدن جدید مقادیر متنابهی پسمان صنعتی تولید می كند كه باید تحت كنترل و یا نابود شوند. در میان این پسمان‌ها، پسمان‌های هسته‌ای - كه تعداد آنها در مقایسه با سایر زباله‌ها بسیار ناچیز است – قابل كنترل هستند. در حالی كه پسمانده‌های اتمی مورد بمباران تبلیغاتی و خبری قرار گرفته، در حال حاضر با روش‌های جدید 90 درصد پسمانده‌های هسته‌ای قابل بازیافت است و تنها 10 درصد آن غیرقابل مصرف و البته قابل كنترل است. در عوض زباله‌های شیمیایی هزاران بار از نظر حجمی بیشترند، می‌توانند برای همیشه سمی باقی بمانند و مسأله نابودی آنها بسیار

دشوار است. این در حالی است كه بنابر تحقیقات انجمن جهانی هسته‌ای (WNA) پسمان‌های هسته‌ای غیرنظامی در صورتی كه به‌طور مؤثر و مفید مورد حفاظت قرار گیرند، هیچ‌گاه برای انسان و محیط‌زیست زیبانبار نخواهند بود.

پسمان‌های هسته‌ای كه به شدت رادیو اكتیو هستند، نیاز به انبار كردن طولانی با طراحی مناسب دارند تا شدت رادیو اكتیویته آنها به سطوح طبیعی تنزل كند. به هر حال سوخت مصرف شده سالانه تمام راكتورهای جهان را می‌توان درون یك ساختمان دوطبقه‌ای كه در محوطه یك زمین بسكتبال ساخته شده، جای داد.

زلزله هم خطرساز نیست
آیا در پهنه جغرافیایی اماكنی هست كه بتواند پسمان‌های هسته‌ای را بدون خطر برای كره زمین، در خود حفظ و قرنطینه كند؟
چنانچه تردیدی در این مورد وجود دارد، كافی است به یادآوریم میلیون‌ها سال است، تریلیون تریلیون لیتر از گاز طبیعی در زیر زمین و در یك جای ثابت قرار دارد. در مقایسه با این حجم، مقدار پسمان هسته‌ای كه نیاز به انبارشدن دایمی دارد بسیار ناچیز است.

دیگر اینكه این پسمان‌ها مایع و فرار نیستند بلكه به صورت سرامیك‌های پایدار دفن می‌شوند.

طبیعت نمونه خوبی از «انبار كردن» پسمان‌های هسته‌ای را دراختیار ما قرار داده است. حدود دو میلیارد سال پیش در جایی كه اكنون كشور آفریقایی گابن قرار دارد، ذخایر طبیعی و غنی اورانیوم موجب شد تا فعالیت‌های خود به‌خودی از واكنش‌های عظیم هسته‌ای ایجاد شود. از آن زمان با وجود بارش هزاران ساله باران‌های استوایی و وجود سفره‌های آب زیرزمینی «پسمان» حاوی رادیو اكتیویته ناشی از «راكتورهای طبیعی» تنها كمتر از 10 متر جابجا شده است.

دانشمندان هسته‌ای، زمین شناسان و مهندسان، طرح‌های مفصلی برای انبار كردن بدون خطر و زیرزمینی پسمان‌های هسته‌ای ارائه كرده‌اند.

یك سازه زمین‌شناختی پایدار با حصارهای بسیار مطمئن ساخته می‌شود.

لایه‌های اضافی حفاظتی آن از «حصارهای متعدد مهندسی‌ساز» تشكیل شده است كه سرامیك سوخت و كانتینرهای بزرگ را با طول عمر زیاد در خود جای می‌دهد. این مخازن زیر زمینی با این تضمین كه تشعشع زیانبار حتی براثر زلزله‌های شدید یا گذشت زمان نیز به سطح زمین نفوذ نكند، طراحی شده‌اند.
در صورتی كه فناوری‌های جدید راه‌هایی را برای استفاده مجدد از مواد یا تسریع زوال رادیواكتیویته ارائه دهند، پسمان‌های هسته‌ای را نیز می‌توان بازیافت كرد.

واقع‌نگری درباره انرژی پاكیزه

واقع‌نگری درباره انرژی پاكیزه

تولید الكتریسیته پاكیزه از «منابع جدید جایگزین شونده» مانند خورشید، باد، توده‌های زیستی و نیروی ناشی از حرارت مركزی زمین، نیازمند حمایت شدید است.
اما ظرفیت جمعی این فناوری‌ها برای تولید برق در دهه‌های آینده محدود است.
پیش بینیهای نشان میدهد كه حتی با 20 سال حمایت تحقیقاتی و یارانه‌ای، این منابع جدید جایگزین شونده می‌توانند كمتر از 3 درصد از برق جهان را تأمین كنند.
 
كارشناسان امور محیط زیست در زمینه هشدار نسبت به این كه تغییرات فاجعه‌بار آب و هوایی یك خطر واقعی و حتمی است، نقش ارزشمندی ایفا كرده اند.
این مسأله نیز اهمیت حیاتی دارد كه آنان باید برای یافتن راه‌حل‌های این مشكل نیز به همین اندازه واقع‌گرا باشند.
ما حتی با حداكثر ذخیره‌سازی انرژی و چشم‌اندازی كه پوشیده از صفحه‌های گیرنده انرژی خورشیدی و نیز آسیاب‌های بادی است، باز هم برای تأمین بیشتر نیازهای مربوط به انرژی خود به منابع معتنابهی از آن نیاز داریم كه به طور 24 ساعته برق تولید كنند.
 
نیروی هسته‌ای مانند انرژی خورشیدی، باد و آب، می‌تواند بدون تولید دی‌اكسید كربن یا انتشار سایر گازهای گلخانه‌ای برق تولید كند.
تفاوت اساسی انرژی هسته‌ای در آن است كه این انرژی تنها گزینه‌ای است كه می‌تواند منابع گستردة الكتریسیته پاكیزه را در مقیاس جهانی تولید كند.
چنانچه بخواهیم نیاز بیكران جهان را به انرژی پاكیزه تأمین كنیم، باید نیروی هسته‌ای و «منابع جدید جایگزین‌شونده» را اگر چه رقیب یكدیگر محسوب می‌شوند، به عنوان شریك یكدیگر در نظر بگیریم.
 
ضرورت استفاده از نیروی هسته‌ای
 
جهان ما بدون گسترش سریع انرژی هسته‌ای نمی‌تواند نیازهای روبه‌ افزایش خود را در زمینه انرژی به شكلی پاكیزه رفع كند.
 
انرژی هسته‌ای امروز
 
استفاده از نیروی هسته‌ای از 40 سال پیش آغاز شد و اینك این نیرو همان اندازه از برق جهان را تأمین می‌كند كه 40 سال پیش به وسیله تمام منابع انرژی تأمین می‌شد.
حدود دوسوم از جمعیت جهان در كشورهایی زندگی می‌كنند كه نیروگاه‌های هسته‌ای آنها در زمینه تولید برق و زیرساخت‌های صنعتی نقش مكمل را ایفا می‌كنند.
نیمی از مردم جهان در كشورهایی زندگی می‌كنند كه نیروگاه‌های انرژی هسته‌ای در آنها در حال برنامه‌ریزی و یا در دست ساخت هستند.
به این ترتیب، توسعه سریع نیروی هسته‌ای جهان مستلزم بروز هیچ تغییر بنیادینی نیست و تنها نیازمند تسریع راهبردهای موجود است.
 
امروزه حدود 440 نیروگاه هسته‌ای در 31 كشور جهان برق تولید می‌كنند.
بیش از 15 كشور از مجموع این تعداد در زمینه تأمین برق خود تا 25 درصد یا بیشتر، متكی به نیروی هسته‌ای هستند.
در اروپا و ژاپن سهم نیروی هسته‌ای در تأمین برق بیش از 30 درصد است.
در آمریكا نیروی هسته‌ای 20 درصد از برق را تأمین می‌كند.
قابلیت رقابت نیروی هسته‌ای
 
در حال حاضر هزینه ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای بیش از ساخت نیروگاه‌هایی است كه با سوخت زغال یا گاز كار می‌كنند. این تفاوت با توجه به تجربة طولانی استفاده از نیروی هسته‌ای كه به كاهش دورة ساخت و افزایش طول عمر نیروگاه كمك می‌كند، در حال كم شدن است.
در صورتی كه نیروگاه‌های هسته‌ای ساخته شوند، می‌توانند به دلیل استفاده از سوخت ارزان و كارآیی اصلاح شده، با هزینة كمتری به فعالیت خود ادامه دهند.
بنابراین نیروی هسته‌ای حتی در بازار فروش كه چندان به خواص آن اهمیت نمی‌دهد، نیز به طور فزاینده‌ای قابل رقابت است.
درحالیكه از نظر انتشار گازهای گلخانه‌ای زیانبار برچسب قیمتی برای منابع انرژی درنظر بگیریم، به سرعت درمی‌یابیم كه نیروی هسته‌ای در زمینة تولید فزایندة انرژی، آن هم در مقیاس جهانی، ارزان‌ترین و البته پاكیزه‌ترین گزینه است.
 
آینده هسته‌ای فراگیر
 
با شروع قرن بیست و یكم، انرژی هسته‌ای 16 درصد برق جهان را تأمین می‌كند.
با اجرای یك سیاست همگانی بی‌نقص، این درصد می‌تواند به سرعت افزایش یابد و بدون انتشار گازهای گلخانه‌ای و ایجاد آلودگی از موفقیت اقتصاد جهانی حمایت كند.
خوشبختانه اورانیومی كه سوخت هسته‌ای است به مقادیر زیاد هم در روی زمین و هم در بستر دریا یافت می‌شود.
در دسترس بودن اورانیوم در سرتاسر جهان و با هزینه كم، عامل مهمی است كه موجب گسترش سریع نیروی هسته‌ای می‌شود.
 
صنعت نیروی هسته‌ای سرگرم آماده كردن نسل جدیدی از راكتورهاست.
طرح‌های ساده‌تر و مطابق استاندارد موجب تسریع صدور مجوز ساخت راكتور شده و زمان و هزینه ساخت را كاهش می‌دهد و این در حالی است كه حداكثر استانداردهای حفاظت در برابر حوادث، زلزله و یا حمله تروریستی نیز در آن رعایت شده است.
راه‌اندازی راكتورهای پیشرفته حتی هزینه كمتری داشته و پسمان كمتری نیز تولید می‌كند.
بدعت مهم در این زمینه تلفیق خصوصیات «ذاتی» و «تابع» ایمنی است و منظور از آن استفاده از اصول طبیعی و فیزیكی به عنوان جایگزینی برای كنترل فعال است.