اثر مفید پرتوها در رامسر

شهرستان رامسر در شمال ایران بالاترین میزان پرتوزایى طبیعى را در سطح جهان داراست. این پرتوزایى به طور كلى به دلیل وجود عنصر رادیواكتیو رادیوم و فرآورده هاى استحاله آن است كه به وسیله چشمه هاى آب گرم به سطح زمین آورده مى شوند. به همین دلیل هر از چندگاهى به بهانه هاى مختلف، خبرى مبنى بر رادیواكتیو بودن این شهر در رسانه ها مطرح مى گردد كه باعث نگرانى هایى مى شود. در این مبحث با استناد به مطالعات و تحقیقات انجام شده در سطح منطقه اى و جهان مرورى بر وضعیت رادیواكتیویتى و اثرات پرتوهاى آن بر سلامت ساكنان خواهیم داشت، باشد كه ارائه این مقاله از دغدغه ها و نگرانى هاى اجتماعى را به آرامش و غرور اجتماعى تبدیل كند.

-------------------------

در دنیا مناطقى وجود دارد كه میزان پرتوهاى طبیعى زمینه اى آن بالا هستند. این مناطق به High Background Radiation Areas(HBRAS) مناطق پرتوزاى طبیعى زمینه بالا معروف هستند. از جمله این مناطق مى توان به Guarapari در برزیل، جنوب غربى فرانسه، رامسر در ایران، yangjiang در چین، ساحل kerala در هند اشاره كرد.

بر اساس بررسى هاى سازمان انرژى اتمى ایران، مناطق طالش محله، چپرسر و آب سیاه رمك از مناطق با پرتوزایى زمینه بالا (hbras) معرفى شده است كه میزان سطح پرتوزایى آن ۵۵ تا ۲۰۰ برابر بیشتر از سطح زمینه هاى نرمال بوده، پرتوزایى تا سقف mGy/year ۲۶۰ در این مناطق به ثبت رسیده است.
این مهم است كه بدانیم در معرض قرار گرفتن انسان با مقدار ثابت Gy ۵-۳ سبب مرگ در عرض یك تا دو ماه در ۵۰ درصد موارد مى شود و مقادیر بالاتر از آن نیز سبب مرگ زودرس مى شود.

 اما به نظر مى آید جالب ترین شكل به دست آمده این است، مردمى كه در نواحى پرتوزایى زمینه بالا (HBRAS) زندگى مى كنند هیچ گونه عوارض جانبى بر روى سلامت آنان به دلیل در معرض قرار گرفتن پرتوهاى بالا وجود نداشته است و حتى به نظر مى رسد كه بعضى از افرادى كه در این مناطق زندگى مى كنند، سالم تر و طول عمر بیشترى نسبت به افرادى كه در مناطق با پرتوزایى زمین پایین زندگى مى كنند، داشته باشند. این اتفاق ها سؤال هاى بدون جواب زیادى را در عالم پزشكى مطرح كرده كه مطالعات و تحقیقات اخیر به بسیارى از آنان پاسخ داده است كه در زیر به مورادى از آن اشاره مى شود.

تحقیقات علمى انجام شده در رامسر
یكى از نشانگرهاى بیولوژیك كه مى تواند معرف تماس با پرتوهاى یونساز باشد، تغییرات هماتولوژیك(خونى) است، به منظور بررسى این موضوع كه «آیا پرتوزایى طبیعى بالا مى تواند موجب تغییرات سطح گلبول هاى سفید، هموگلوبین خون و اندكس هاى خونى شود؟» از سال ۱۳۷۸ تحقیقات و مطالعه اثرات پرتوهاى رادیواكتیو بر روى سلامت ساكنان منطقه شروع شد. سه تحقیق مجزا در سال هاى ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰ با همكارى نگارنده بر روى ساكنان مناطق با پرتوزایى بالا در رامسر انجام گرفت و مشخص شد كه هیچ گونه اختلاف معنى دارى در ساكنان منطقه با پرتوزایى زمینه بالا در سطح هموگلوبین، اندكس هاى خونى و تعداد گلبول هاى سفید یا ساكنان مناطق با پرتوزایى زمینه پایین وجود نداشته است.

در مطالعه اى دیگر به منظور بررسى میزان مقاومت سلول هاى در برابر شكست كروموزومى در مقابل Gy ۱‎/۵ اشعه گاما در محیط آزمایشگاهى نشان داده شد كه شكست كروموزمى سلول ها بدن ساكنان منطقه با پرتوزایى بالا نسبت به سلول هاى بدن ساكنان مناطق با پرتوزایى زمینه پایین كمتر بوده است كه به نوعى سازگارى و مقاومت سلولى در مقابل اشعه و در نتیجه مقاومت در مقابل سرطان را نشان مى داد.

در تحقیقات گذشته كه در سال ۱۳۸۰ انجام گرفت، بر اساس اطلاعات موجود در خانه هاى بهداشت و پزشكان بیمارستان و اطلاعات دریافتى از خانواده ها مشخص گردید كه هیچگونه افزایشى در بروز سرطان و لوسمى در رامسر وجود نداشته است. تحقیقات جامع دیگرى كه از سوى دكتر على شبستانى منفرد و همكاران در سال ۱۳۸۴ انجام پذیرفت، نشان داد كه هیچگونه تفاوت معنى دارى در رابطه با میزان مرگ و میر، معلولیت هاى مادرزادى، برخى بیمارى هاى خاص، سقط جنین و فراوانى افسردگى در ساكنان رامسر وجود ندارد.
نتیجه گیرى
واقعیت این است كه مقدار كم پرتوهاى یونى، سبب سرطان نمى شود بلكه اثرات مفید بر روى سلامتى انسان ها نیز دارد. تا جایى كه انجمن ملى مدیریت و حفاظت در برابر اشعه ایالات متحده آمریكا (NCRP) اعلام كرده است كه: «این مهم است كه توجه كنیم میزان بروز سرطان در بیشتر افراد در معرض پرتوهاى با دوز كم افزایش پیدا نكرده است و در بیشتر این موارد به نظر مى رسد كه میزان بروز سرطان كاهش یافته است.»

حدود ۲ هزار مقاله در قرن بیستم در رابطه با اثرات مفید پرتوها با مقدار كم به چاپ رسیده است كه سبب گشته حتى دیدگاه علمى نسبت به پرتوها تغییر كرده و فرضیه جدیدى به نام اثرات مفید با مقدار كم پرتوها Radiation Hormesis شكل گیرد. امروزه، محققان دریافتند كه مقدار كم پرتوها همانند مقدار كم دیگر عوامل شیمیایى و فیزیكى از جمله حرارت، رطوبت و ... براى موجودات مفید است و مى تواند سبب تحریك دفاع سیستم ایمنى، پیشگیرى از آسیب هاى اكسیداتیو DNA و مهار سرطان گردد كه یكى از جنبه هاى كاربردى همین خاصیت پرتوها را مى توان در استفاده از چشمه هاى آب گرم Ischia، جزیره اى در جنوب ایتالیا و چشمه هاى آب گرم منطقه اى در شمال شرقى آمریكا یافت كه سال هاست از آنها براى درمان سرطان استفاده مى كنند.

كلام آخر
به نظر مى رسد كه خداوند نعمت هاى خود را در رامسر در حد كمال ارائه داشته است. رامسر، شهرى ساحلى در كنار دریاى خزر، زیبا و دلربا براى گردشگران با داشتن تپه هاى جنگلى روى هم قرار گرفته است. مشرف به دریا و برافراشته بودن رشته كوه هاى البرز در پس آن همراه با مناطق ییلاقى با آب و هوایى خوش هر بیننده اى را مجذوب مى كند.

شهرت آن جهانى است به گونه اى كه بسیارى از همایش ها و سمینارهاى جهانى نیز در این شهر برگزار شده است كه نمونه ارزنده آن كنوانسیون جهانى مربوط به تالابها است كه در سال ۱۳۴۹ شمسى (۱۹۷۱ میلادى) در این شهر به تصویب رسید. همچنین سومین كنوانسیون جهانى حفاظت در برابر پرتوهاى رادیواكتیو در سال ۱۳۷۵ شمسى (۱۹۹۶ میلادى) در این شهر برگزار شد.

اكنون مطالعات علمى به اثبات رسانده اند عاملى كه به عنوان یك تهدید براى این شهر رقم مى خورد به صورت یك موهبت الهى درآمده است.
برخلاف هیاهو و جنجال هاى تبلیغاتى، سطح پرتوزایى رامسر حدود ۲۰۰ mSv است و تحقیقات نیز نشان داده است كه این سطح از پرتو، بهترین اثرات را بر روى سلامت انسان ها دارد و همچون واكسن علیه سرطان عمل مى كند، درنتیجه سبب كاهش بروز سرطان و افزایش طول عمر مى شود.

درواقع، علاوه بر سایر زیبایى ها و جذابیت هاى رویایى، پرتوهاى طبیعى نیز به امتیازات این شهر افزوده شده و جا دارد كه به جاى نگرانى و دغدغه هاى ذهنى و اجتماعى، همانند سایر امكانات و مواهب طبیعى موجود به آن نگریسته و با توجه به حسن شهرت جهانى رامسر از این موضوع به عنوان فرصتى عالى یاد كرده است و در كنار سایر جنبه هاى گردشگرى با بهره بردارى مناسب و بهینه از چشمه هاى آبگرم براى توریسم درمانى مورد استفاده مطلوب قرار دارد.