The Medical Radiation Engineering
Nuclear for peace...
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : مهدی
مطالب اخیر
آرشیو وبلاگ
نویسندگان
شنبه 31 مرداد 1394 :: نویسنده : Amir

انواع درمان به روش پرتودرمانی

 

رادیوتراپی داخلی یا براکی تراپی

 براکی تراپی یک نوع درمان با اشعه است که برای معالجه سرطان به کار می رود. در براکی تراپی از یک نوع انرژی به نام تابش یونیزان برای کشتن سلول‌های سرطانی وکوچک کردن تومور استفاده می شود.

برخلاف درمان با تابش خارجی(EBRT)  که در آن منبع تابش اشعه ایکس پر انرژی که در بیرون از بدن بیمار قرار می گیرد، براکی تراپی مستلزم قرارگیری مواد رادیواکتیو مستقیما داخل تومور ویا در مجاور آن است.

براکی تراپی که همچنین درمان تابش اشعه داخلی نیز نامیده می شود، به منظور تابش بیشتر اشعه برای درمان و معالجه نواحی کوچکتر تومور در زمان کمتر، در مقایسه با نوع درمان خارجی، توسط پزشک مورد استفاده قرار می گیرد.

براکی تراپی برای درمان سرطان سراسر بدن کاربرد دارد که این، شامل موارد ذیل می باشد ؛

-      پروستات

-      سروگردن

-      پوست

-      پستان

-      کیسه صفرا

-      رحم

-      واژن

-      ریه

-      رکتوم

-      چشم

براکی تراپی به دو صورت موقت ودائمی به کار می رود:

برکی تراپی موقتدر این روش مواد رادیواکتیو داخل و یا نزدیک تومور به مقدار و زمان مشخص کار گذاشته و سپس برداشته می شوند. براکی تراپی موقت به دو صورت دوز-ریت بالا ودوز-ریت پایین تجویز می شود.

در براکی تراپی دوز-ریت بالا (HDR ) معمولاً بر روی بیماران سرپایی انجام می شود،گرچه برخی اوقات بیمارانی برای انجام چند براکی تراپی دوز-ریت بالا با استفاده از یک اپلیکاتور دربیمارستان بستری گردند.

در این روش در مدت کوتاهی با استفاده از دستگاه کنترل از راه دور، یک دوز مخصوصی از اشعه به تومور داده می شود.آخرین مرحله درمان فقط چند دقیقه طول می کشد، گرچه کل پروسیجر چندین ساعت طول می‌کشد. قبل از برداشتن تجهیزات و برگشت بیمار به منزل این مرحله ممکن است در طول روز چندین بار تکرار شود.بیماران ممکن است تا 10 بار  مورد درمان  با براکی تراپی HDR  در طول یک هفته ویا بیشتر قرار گیرند.

در براکی تراپی با دوز-ریت پائین LDR نیز به بیمار به صورت پیوسته به مدت چند ساعت ویا چند روز اشعه داده می شود.در بیمارانی که به شیوه LDR  براکی تراپی می شوند ، شب در بیمارستان اقامت دارند چونکه وسایل مربوطه تماماً در طول معالجه در جای مربوطه باقی می مانند.

در براکی تراپی به شیوه پالس دوز-ریت PDR  درمان مشابه مورد قبلی انجام می شود اما در شیوه دوره ای (پالسی) معمولاً یک بار بیشتر در ساعت از شیوه پیوسته درمان صورت می گیرد.

ممکن است بیمار به تناوب به اتاق حفاظت درمان فرستاده شود که در آنجا دستگاه کنترل از راه دور وجود دارد ومواد رادیواکتیو در همان مکان در محل تومور جایگذاری شود.زمانی که شخصی وارد اتاق می شود به طور اتوماتیک مواد رادیواکتیو عقب کشیده می شوند واین زمانی است که درمان تمام شده باشد.

زمانی که درمان تمام شد، وسایل مربوطه از بیمار برداشته می شوند.

براکی تراپی دائمیکه کاشت دانه نیز نامیده می شود، مستلزم قرار دادن دانه ها یا قرص ها(به اندازه یک دانه برنج) در داخل و یا نزدیکی تومور و باقی ماندن آنها به صورت دائمی می باشد. بعد از چند هفته ویا چندماه، سطح رادیواکتیویته دانه های کاشته شده سرانجام کاهش و به حد ناچیزی می رسد. دانه های غیرفعال بدون هیچ گونه عوارض پایداری در در بدن بیمار باقی می مانند.

 

رادیوتراپی خارجی (تله تراپی)

رادیوتراپی خارجی عبارتست از پرتودرمانی با چشمه تابش پرتو که در خارج از بدن بیمار قرار دارد. به این منظور از تجهیزات پرتوزا مانند دستگاه تولید کننده اشعه ایکس پر انرژی و یا دستگاه مولد پرتو الکترونی استفاده میشود که امروزه در بخشهای پرتودرمانی مدرن توسط ماشینهای شتابدهنده خطی بالینی ذره الکترون انجام می‌شود.

در این روش درمان بیمار روی تخت درمان در وضعیت خاصی تنظیم شده و ممکن است با ابزار ویژه ای (فیکساتور) در مدت پرتو درمانی ثابت می شود و درحالیکه تنفس آرام و طبیعی در طول درمان ادامه دارد پرتودهی توسط دستگاه رادیوتراپی شتابدهنده خطی شروع و مدت زمان کوتاهی در حدود یک دقیقه بطول خواهد انجامید.

اشعه مورد استفاده از جنس امواج الکترومغناطیس با انرژی بالا و قدرت نفوذ کافی برای درمان عمق بدن میباشد. از ویژگی‌های این دستگاه، پرتو دهی با انرژی بالا(جهت درمان هر نوع تومور و در هر سطحی) میباشد که میتواند با ابزاری بنام مولتی لیف کلیماتور (MLC) انجام شود این ابزار امکان درمان دقیق و کم عارضه را با بهره مندی از سیستم طراحی درمان سه بعدی و سی تی اسکی اختصاصی فراهم میکند.

 

رادیوتراپی سه بعدی کانفورمال (3DCRT)

رادیوتراپی سه بعدی کانفورمال  (3DCRT)، پرتودرمانی بروش انطباقی است که درآن ترکیب میدانهای پرتودرمانی از جهات مختلف حجمی منطبق بر حجم هدف (تومور) را ایجاد میکند تا میزان صدمه به بافت های سالم بدن بحداقل برسد.

از   (3DCRT) برای درمان تومورهایی که نزدیک به ارگان های حساس و حیاتی هستند، استفاده می شود. به عنوان مثال می توان از آن برای رساندن دوز مناسب به تومورهای سر و گردن استفاده کرد در حالی که میزان تابش به نخاع، عصب چشم و غدد بزاقی و سایر ارگان های مهم به نسبت تکنیک های پیشین، خیلی کمتر شده است.

شروع درمان با  (3DCRT) با یک شبیه سازی مجازی از بدن به کمک سی تی اسکن از ناحیۀ مورد نظر، است. این شبیه سازی مجازی، یک فایل ثابت دیجیتالی ایجاد می کند که تمام اجزای گروه می توانند برای طراحی یک درمان به صورت اختصاصی برای یک فرد به آن دسترسی داشته باشند.

بعد از آن، فیزیست پزشکی با نرم افزار مخصوص طراحی درمان، تصاویری که به کمک سی تی اسکن از ناحیۀ مورد نظر گرفته شده است را بررسی می کند، به این صورت می تواند ناحیۀ مورد نظر را به صورت سه بعدی مشاهده کند. با این قابلیت می توان در حالی که بافت های اطراف بهتر حفظ می شوند، شدت و جهت تابش پرتوها به تومور را با دقت بیشتری تعیین کرد. سپس این اطلاعات پس از تایید نهایی به سیستم درمانگرمنتقل میشود.

رادیوتراپی به کمک شتابدهنده های خطی درمانی، که در فواصل کوتاه از انرژی های زیاد برای شتاب دادن الکترون ها تا حدود سرعت نور استفاده می شود، انجام می شود. وقتی الکترون ها به حداکثر سرعت ممکن می رسند، با هدفی از جنس تنگستن برخورد می کنند، که در نتیجه این هدف باعث انتشار اشعۀ ایکس به صورت متمرکز به ناحیۀ مورد نظر می شود. وقتی پرتو وارد بافت های بدن انسان می شود یون های پر انرژی تولید می کند که برای هر دو دستۀ سلول های سرطانی و سالم کشنده هستند. سلول های سالم به مرور نسبت به آن سازگار می شوند ولی سلول های سرطانی نمی توانند با آن وفق پیدا کنند. علاوه بر آن، از آن جا که سلول های سرطانی نسبت به سلول های سالم سریعتر تقسیم و تکثیر می شوند، حساسیت بیشتری دارند. در نتیجه این درمان در جلسات متوالی انجام می شود تا در یک جلسه و با دوز زیاد که بسیار مخرب است.

بعد از انجام معاینات فیزیکی و گرفتن شرح حال، اُنکولوژیست برای هر بیمار درمان خاصی را در نظر می گیرد. اُنکولوژیست در ارتباط نزدیک با سایر پزشکان و افراد تیم رادیوتراپی مانند فیزیست پزشکی، دوزیمتریست، رادیوتراپیست و پرستار می باشد. فیزیست و دوزیمتریست، چگونگی تنظیمات پرتو و میزان دزی که باید تابیده شود را طی فرآیندی پیچیده طراحی کرده و آنرا برای اجرا برروی بیمار آماده می کنند.

در بیشتر موارد،  (3DCRT) با یک جلسه ” شبیه سازیِ مجازی” که در حدود ۹۰- ۳۰ دقیقه طول می کشد آغاز می شود. این جلسه معمولاً شامل یک سی تی اسکن برای طراحی درمان، تهیۀ قالب های خاص برای ثابت و یکسان نگه داشتن بدن بیمار در تمام جلسات درمانی و قرار دادن تتو هایی رنگی به اندازۀ ۳میلیمتر روی پوست به منظور کمک به تنظیم درمان رادیوتراپی روی ناحیۀ هدف می شود. در ادامۀ آن حدود ۳ تا ۷ روز طول می کشد تا تیم یک درمان را طراحی کند، بعد از آن ملاقاتی با بیمار صورت می گیرد تا درمان شروع شود.

یک درمان معمول رادیوتراپی در حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می کشد، هر چند ممکن است اولین جلسۀ درمان که همۀ موارد دوباره بررسی می شوند، کمی بیشتر طول بکشد. در اتاق درمان، رادیوتراپیست از علامت های روی پوست برای تعیین محل هدف درمان استفاده می کند. بدن بیمار روی تخت تنظیم می شود و گاهی از قالبی که در جلسۀ آمادگی درست شده است، استفاده می شود. بعد از آن رادیوتراپیست اتاق درمان را ترک می کند و دستگاه را روشن می کند. رادیوتراپیست، دستگاه را از یک اتاقِ فرمان روشن می کند، او در این اتاق می تواند بیمار را از طریق مانیتورهایی که وجود دارد ببیند و با او صحبت کند.

تابش پرتو بدون درد است، مانند زمانی است که بیمار تحت تصویربرداری با پرتوایکس قرار می گیرد. بیماران پرتو را نمی بینند، صدایی نمی شنوند و معمولاً چیزی احساس نمی کنند. اگر بیمار به هر دلیلی دچار ناراحتی یا مشکلی شود، رادیوتراپیست می تواند درمان را قطع کند.

رادیوتراپی معمولاً در جلسات کوتاه مدت در ۵ جلسه در هفته به مدت ۶ یا ۷ هفته متوالی انجام می شود. دوز های کم و فواصل بین جلسات به سلول های سالم ناحیۀ درمانی کمک می کند تا بازسازی شوند. کل دوز درمانی و تعداد جلسات درمانی که بیمار نیاز دارد به اندازه و محل تومور، نوع تومور، سلامت کلی بیمار و سایر عوامل بستگی دارد.

 

رادیوتراپی سیستمیک

پرتودرمانی سیستمیک گاهی برای درمان سرطان تیروئید و لنفوم غیرهوچکین بزرگسالان استفاده می‌شود و در آن از مواد رادیواکتیو مانند ید 131 و استرونتیوم 89 (نام یک ماده است) استفاده می‌کند.

دراین روش درمانی، موادرادیواکتیو به صورت مایع هستند، که به صورت مایعات نوشیدنی یا تزریقی به بدن بیمار وارد می شوند. گاهی هم این موتد درکپسولهای دارویی قرارداده می شوند و نهایتا این مواد بعد از نوشیدن یا بلعیدن و یا تزریق در سرتاسر بدن منتشرشده و وظیفه درمانی خود را انجام می دهند.

 

رادیوتراپی حین عمل جراحی (IORT)

پرتودرمانی حین عمل جراحی (IORT) از جمله روشهایی است که اگرچه تاریخچه ای یکصد ساله دارد اما امروزه با پیشرفت تکنولوژی کاربرد آن رو به گسترش می باشد. در این روش در حین عمل جراحی و بعد از برداشتن تومور ( حتی گاهی از اوقات بافت تومور که غیر قابل جراحی می باشد) تحت پرتودرمانی قرار می گیرد. بدین ترتیب بافت هدف مستقیما در مقابل پرتوهای یونیزان قرار گرفته و حداقل تابش به بافت های سالم اطراف انتقال داده می شود که به  همین علت این روش به رادیوتراپی دقیق(Precise Radiotherapy)  مشهور می باشد. این روش که تلفیقی از دو روش جراحی و پرتودرمانی است از روشهای خاص پرتودرمانی بوده که در آن مقدار بالایی اشعه  (10 تا 20 گری اشعه) در یك جلسه و در حین عمل جراحی در تومور یا بستر آن توزیع می گردد. روش رادیوتراپی حین عمل یا به طور خلاصه روش IORT  با وجود اینكه یكی از روشهای سنتی در درمان سرطان محسوب می شود ولی هنوز به عنوان یك روش پیشرفته در مدیریت درمان بسیاری از بسترهای تومور به كار گرفته می شود.

این روش معمولا به صورت قسمتی از پروتكل درمان، كه ممكن است همراه با دیگر روشها از قبیل شیمی درمانی یا رادیوتراپی با پرتو خارجی باشد، اجرا می شود. درمانهای ابتدایی، برای كوچك كردن تومور و به منظور برش ساده تر تومور صورت می گیرد. در برداشتن تومور به روش جراحی، معمولا تمام حجم تومور از ناحیه درمان خارج نمی شود و مقداری از سلولهای سرطانی در ناحیه درمان باقی می مانند. برای بهبود كنترل ناحیه ای درمان، یك مقدار دوز زیاد تابشی در طی عمل جراحی در آن ناحیه توزیع می شود. این در حالی است كه همه و یا قسمت اعظم بافتهای حساس اطراف ناحیه درمان پوشیده شده و یا خارج از میدان تابش نگه داشته می شود


پرتودرمانی با شدت تعدیل شده (IMRT)

پرتودرمانی تنظیم شده یا IMRT یک نوع پیشرفتۀ رادیوتراپی سه بعدی کانفورمال (3DCRT) است. در آن از سخت افزار و نرم افزارهای پیشرفته ای استفاده می شود تا بتوان شکل و شدت پرتو تابانیده شده به نواحی مختلف درمانی را به خوبی تغییر داد. این، یکی از دقیق ترین شکل های پرتودرمانی خارجی است که موجود می باشد.

این روش نیز همانند 3DCRT ، تصاویر سی تی اسکن را به نرم افزار طراحی مرتبط می کند که باعث می شود بتوان نواحی سرطانی را به صورت سه بعدی مشاهده کرد. هر چند3DCRT  و IMRT در در الگوی و حجم پرتوی تابیده شده به بدن متفاوتند. در 3DCRT مرسوم، پزشک کانتور تومورو یا بستر بالینی آنرا به کامپیوتر می دهد. در IMRT ، پزشک دوزهای خاصی که تومور و بافت های سالم اطراف باید بگیرند را تعیین می کنند.  سپس تیم فیزیک پزشکی از یک برنامۀ پیچیدۀ کامپیوتری برای ترسیم یک طراحی درمان مناسب دوزهای تجویزشده استفاده می کنند. این فرآیند «طراحی معکوس درمان» نام دارد.

درمان با IMRT کمی طولانی تر از درام با3DCRT است ولی در کل عوارض جانبی کمتری ایجاد می کند. در IMRT از همان شتابدهندۀ خطی درمانی که در3DCRT  مرسوم  پرتوی ایکس آزاد می کنند استفاده می شود.

به عنوان یک ویژگی منحصر به خود،IMRT دارای کولیماتور چند برگی دینامیک multi-leaf collimators (DMLC)، دستگاهی کامپیوتری که از بیش از 120 لایۀ متحرک برای تطبیق شکل پرتو تابیده شده با تومور در هر زاویه ای درحالی که بافت های اطراف تا بیشترین حد ممکن حفظ می شوند، می باشد. DMLC کمک می کند تا دوز پرتو در یک زاویۀ خاص متفاوت باشد، به عبارت دیگر، می توان به گونه ای آن را تنظیم کرد که بعضی قسمت ها پرتوی بیشتری و بعضی قسمت ها پرتوی کمتری بگیرند. تکنیک های کمی قدیمی تر هم می تواند شکل پرتوی تابشی را تنظیم کنند اما فقط می توانند با یک دوز یکسان این پرتو را انتقال دهند. قابلیت تغییر در دوز پرتوی در DMLCها به کمک "پنجره های کشویی" که در طول هدف تومورال حرکت می کنند انجام می شود.

برای آن که بهتر بتوان عملکرد DMLCها را متوجه شد، می توان سر دوشی را با سوراخ های بسیار تصور کرد، و آب را به عنوان پرتو در نظر گرفت. رادیوتراپی استاندارد تنها اجازه می دهد که جریان یکنواخت آب از تمام سوراخ ها بیرون بیاید. ولی با DMLCها هر سوراخی در دوش را می توان حذف کرد یا استفاده کرد، یا به گونه ای تنظیم کرد که آب از هر قسمت با شدت های مختلف خارج شود. در رادیوتراپی هدف آن است که دوز مورد نظر تمام تومور را در بر بگیرد، در تکنیک جدید دقت این هدف بسیار بیشتر می شود.

روند درمان و عوارض جانبی IMRT مشابه 3DCRT  است.


کلینیک رادیوتراپی و آنکولوژی امید تهران





نوع مطلب :
برچسب ها : رادیوتراپی، براکی تراپی، IMRT، IORT، تله تراپی، درمان سرطان، سیستمیک رادیوتراپی،
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


پیوندها
صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :