تبلیغات
The Medical Radiation Engineering - کنترل کیفیت در تجهیزات تصویربرداری پزشکی؛ کنترل کیفی در پزشکی هسته ای- قسمت 2
 
The Medical Radiation Engineering
Nuclear for peace...
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : مهدی
مطالب اخیر
آرشیو وبلاگ

کنترل کیفیت در تجهیزات تصویربرداری پزشکی؛ کنترل کیفی در پزشکی هسته ای- قسمت 2

نویسنده: مهندس احسان درخشان نیا bme.ehsan@Gmail.com

کنترل کیفیت در تجهیزات تصویربرداری پزشکی؛ کنترل کیفی در پزشکی هسته ای- قسمت 2 دریافت فایل - 1009KB

در ادامه مطالب شماره قبل، در این قسمت به موارد دیگری درباره کنترل کیفیت در پزشکی هسته ای می پردازیم.

معرفی برخی فانتوم های مورد استفاده در کنترل کیفیت دستگاه های پزشکی هسته ای
فانتوم های مورد استفاده در پزشکی هسته ای، اغلب به دو دسته فانتوم های دیجیتالی، عمدتاً برای مطالعات شبیه سازی و فانتوم های فیزیکی برای بررسی کیفیت تصاویر اندازه گیری شده، تقسیم بندی می شود. فانتوم های دیجیتالی برای ارگان های مختلف توسط برنامه های نرم افزاری و با کدهای مختلف مونت کارلو
(Monte Carlo N-Particle Transport Code  به بسته نرمافزاری گفته میشود که در پردازشهای هستهای از آن استفاده میشود) از قبیل MCNP، SIMIND و .. تولید و در مطالعات شبیه سازی مورد استفاده قرار می گیرد.
فانتوم دیجیتال NCAT نمونه ای از این گونه فانتوم هاست که توسط آقای Segars طراحی شده است (شکل 10). در این فانتوم قفسه سینه و اندام های داخلی با دقت بالایی مدلسازی شده، همچنین امکان مدلسازی حرکات قلبی و تنفسی نیز در آن پیش بینی شده است. برای تولید این فانتوم، مواردی از جمله دوره تناوب ضربان قلب و تنفس، تعداد فریم های زمانی، زمان هر فریم، ابعاد پیکر انسان و جنس آن (زن یا مرد بودن)، اکتیویته اندام ها، ابعاد آرایه های حامل فانتوم ها و انرژی فوتون ها به منظور تولید فانتوم تضعیف می بایستی مشخص شود. 

DerakhshanNiya_qc186_1.jpg

شکل10. نمای قدامی از فانتوم 4D NCAT (تصویر سمت چپ) و حرکات قلبی (تصویر سمت راست ردیف بالا) و حرکات تنفسی (تصویر سمت راست ردیف پایین)

فانتوم های فیزیکی اغلب برای بررسی عملکرد دستگاه و یا کیفیت تصاویر، مورد استفاده قرار می گیرد. این فانتوم ها بر حسب ارگان و یا کمیت مورد نظر در تصویربرداری به صورت های مختلف ساخته می شوند. فانتوم NEMA  یکی از این فانتوم هاست که بر اساس استاندارد انجمن ملی سازندگان تجهیزات الکتریکی  (National Electrical Manufacturers Association) طراحی شده است (شکل11). این فانتوم محدوده ای بین قفسه سینه و شکم را شبیه سازی کرده و شکل لبه های خارجی آن شبیه بدن است. محفظه اصلی از جنس اکریلیک (Acrylic) و شامل 6 محفظه کروی توخالی با قطرهای مختلف و یک استوانه از ماده جذب در مرکز است. قطر داخلی این کره ها 10، 13، 17، 22، 28 و 37 میلیمتر و ضخامت دیواره ها تقریباً 1 میلی متر است. درصورت پر کردن کره ها با آب، در تصویربرداری بصورت ضایعات سرد  (Cold lesion) و در صورت پرکردن آنها با رادیودارو به صورت ضایعات گرم دیده خواهد شد.  کره ها را به راحتی می توان با استفاده از سرنگ پر و یا خالی کرد. ازجمله کاربردهای اصلی این فانتوم بررسی کیفیت تصویر و همچنین بررسی صحت اصلاح تضعیف و پراکندگی در تصاویر است.

DerakhshanNiya_qc186_2.jpg

شکل11. فانتوم NEMA برای بررسی کیفیت تصویر

فانتوم فیزیکی دیگری که برای ارزیابی کارایی سیستم SPECT و PET و همچنین ارزیابی جبران پراکندگی و تضعیف استفاده می شود، فانتوم جیزیک دیلوکس (Delux Jaszczak Phantom) است. جنس این فانتوم از پلاستیک شفاف PMMA (polymethyl methacrylate) است و از استوانه ای به شعاع داخلی  21.6 cm با ارتفاع  18.6 cm و ضخامت دیواره  3.2 mm ساخته شده است. همان طور که در شکل12 دیده می شود در داخل این فانتوم تعدادی کره و میله با قطرهای مختلف وجود دارد که درصورت تزریق اکتیویته ناچیزی (حدود چند میلی کوری) در داخل فانتوم، قادر است تصاویر مناسبی را برای بررسی های مختلف ایجاد کند.

DerakhshanNiya_qc186_3.jpg

شکل12. تصویر سمت چپ نمایی از فانتوم جیزیک، تصویر وسط و سمت راست به ترتیب نمای میله و کره های با قطرهای مختلف

علاوه بر آنچه در خصوص فانتوم ها گفته شد، در ادامه و در حین بررسی بحث کنترل کیفیت، به بررسی یا معرفی سایر فانتوم های مورد استفاده در آزمون های QC دستگاه های پزشکی هسته ای می پردازیم.

 

DerakhshanNiya_qc186_4.jpg

جدول1. آزمون های کنترل کیفی دوربین گاما.

کنترل کیفیت
دوربین سنتیلاسیون (گاما)
جدول1 آزمون های کنترل کیفی را که باید برروی دوربین های گاما انجام شود و نیز تواتر مطلوب انجام آن ها را فهرست می کند. البته ذکر این نکته ضروری است که سازندگان این نوع دوربین ها ممکن است تواترهای دیگری را نیز توصیه کنند.

آزمون های دیداری
اولین گام در برنامه های کنترل کیفی شامل بررسی های دیداری است که نقص های موجود در سیستم ایمنی یا در عملکرد سیستم تصویربرداری را آشکار می کند (مثل آسیب کابل های الکتریکی و...).
سطوح پرتو زمینه و آلودگی
سطوح بالای پرتوی زمینه ای می تواند از نقاط گرم بدن بیمار که در مجاورت سیستم تصویربرداری است یا از منابع دیگر که فاقد حفاظ هستند، ناشی شود. به هرحال زمانی که از انرژی های بالا استفاده شود احتمال رسیدن پرتو از پشت دوربین گاما به مناطقی که دارای حفاظ نازکی است وجود دارد. تابش های زمینه ای ممکن است شامل آلودگی کف، دیوار و یا حتی خود آشکارساز باشد. اگر تابش های زمینه ای به میزان کافی وجود داشته باشد احتمال آسیب رساندن به هر نوع تصویری وجود دارد. حتی سطوح بالای تابش های زمینه ای می تواند آسیب های جدی را به یکنواختی ذاتی سیستم (دوربین گاما) یا سایر پارامترهای ذاتی آن برساند.
تنظیم فتوپیک
تنظیم نادرست فتوپیک و پنجره انرژی می تواند به یکنواختی آسیب وارد سازد و باعث کاهش حساسیت یا افزایش تولید پرتوهای پراکنده در تصویر شود. به ویژه در دوربین های گامای قدیمی تغییرات فتوپیک می تواند منجر به اختلافات سطحی در ولتاژهای بالا و تغییراتی در دما و سایر فاکتورها منجر شود. تغییرات ناگهانی در تنظیم فتوپیک و بهینه کردن آن می تواند بصورت یک شکست احتمالی در دوربین، آشکار شود.
روش انجام این آزمون به قرار زیر است:
 چشمه رادیواکتیو کوچکی را در زیر دوربین قرار می دهیم (اگر کولیماتور برداشته شود، 100 تا 200 میلی کوری تکنسیوم کافی است در غیر این صورت حدود 2 میلی کوری تکنسیوم لازم است).
دوربین را در حالت SPECT قرار داده و انرژی و پنجره را برای رادیونوکلوئید مورد نظر (تکنسیوم) تنظیم می کنیم. اگر فتوپیک در پنجره مشاهده نشد ولتاژ را تغییر داده تا فتوپیک در وسط پنجره قرار گیرد. برای اطمینان از صحت تنظیم پنجره، این آزمون روزانه انجام می گیرد(شکل13).

 

DerakhshanNiya_qc186_5.jpg

شکل13. آزمون تنظیم فتوپیک و پنجره

یکنواختی میدان
یکنواختی میدان توانایی یک دوربین گاما برای ایجاد یک تصویر یکنواخت در زمانی است که منبع، توزیع یکنواختی از فتون ها را برروی آشکارساز تامین می کند (شکل14). از نظر بالینی،توانایی دستگاه در تولید تصاویر دقیق از توزیع رادیونوکلوئید در بیماران است.
تصاویر یکنواختی باید از نظر نواحی غیریکنواخت به دقت بررسی و با تصاویر قبلی مقایسه شوند(شکل15). کشف تغییرات احتمالی جزئی مستلزم مقایسه تصاویر فعلی با تصاویر اخذ شده در چند هفته یا چند ماه قبل است.
در جدول2 علل غیریکنواختی میدان دوربین های گاما فهرست شده است. اشکال 16 و 17 و 18 نمونه هایی از سه علت غیریکنواختی میدان، ذکر شده در جدول2 است.   

 

DerakhshanNiya_qc186_6.jpg

شکل14.توزیع همگن اکتیویته در یک تصویر یکنواخت


DerakhshanNiya_qc186_7.jpg


شکل15. توزیع غیرهمگن اکتیویته

DerakhshanNiya_qc186_8.jpg


شکل16. فتوپیک ناصحیح یا بد تنظیم شده در لوله های فتو مولتی پلایر

DerakhshanNiya_qc186_9.jpg


شکل17. کریستال ترک دار

DerakhshanNiya_qc186_10.jpg

شکل18. آلودگی رادیواکتیو که در میدان یکنواختی به صورت ناحیه ای از افزایش اکتیویته با حدود نامشخص دیده می شود.

DerakhshanNiya_qc186_11.jpg

جدول2. علل غیریکنواختی میدان دوربین سنتیلاسیون


قدرت تفکیک فضایی
قدرت تفکیک فضایی عبارت است از توانایی دوربین سنتیلاسیون در جداسازی اشیاء کوچک در فضا یا میزان تاری هر نقطه در یک تصویر. از نظر بالینی، قدرت تفکیک بر توانایی نمایان ساختن نقایص کوچک تاثیر دارد. قدرت تفکیک فضایی را می توان با استفاده فانتوم هایی اندازه گیری کرد که در ادامه به معرفی این فانتوم پرداخته شده است. تصاویر فانتوم های قدرت تفکیک باید برای کشف تغییرات در قدرت تفکیک، با مقایسه تصاویر فعلی با تصاویر قبلی دقیقاً بررسی شوند. تغییرات جزیی با مرور زمان و با افزایش زمان استفاده از یک کریستال مورد انتظار است. برخی از عواملی که می توانند بر قدرت تفکیک فضایی تاثیرگذار باشند، در جدول3 فهرست شده اند.
 فانتوم Hine-Duley: فانتوم هاین-دولی از میله های سربی و فضاهایی به سه پهنای متفاوت تشکیل می شود؛ میله ها درون پلاستیک ثابت شده اند (شکل19). از آنجا که قدرت تفکیک با این فانتوم در همه نواحی به طور یکسان اندازه گیری نمی شود، برای ارزیابی قدرت تفکیک در سراسر ناحیه آشکارساز باید تصاویر متعدد با استفاده از حداقل فضای بین میله ها گرفته شود.

DerakhshanNiya_qc186_12.jpg


شکل19. Hine-Duley phantom


فانتوم میله ای چهار بخشی: این فانتوم حاوی فضاها و ستون های سربی از چهار پهنای مختلف است(شکل20). فضاها و میله ها در هر بخش، پهنای یکسان دارند. چهار تصویر که با زاویه 90 درجه نسبت به یکدیگر گرفته می شوند، برای ارزیابی قدرت تفکیک کل سطح آشکارساز مورد نیاز است.

DerakhshanNiya_qc186_13.jpg

شکل20. فانتوم میله ای چهار قسمتی


فانتوم خط موازی با فاصله برابر (parallel-line Equal Space): در این فانتوم همه میله های سربی و فضاها پهنای برابر دارند (شکل21). گرفتن دو تصویر با زاویه 90 درجه برای ارزیابی قدرت تفکیک کل کریستال لازم است.

DerakhshanNiya_qc186_14.jpg

شکل21. parallel-line Equal Space phantom

فانتوم ارتوگونال (Orthogonal-hole phantom): این فانتوم از یک صفحه سربی تشکیل شده است که حاوی سوراخ هایی با قطر برابر است که در زوایای مستقیم نسبت به یکدیگر مرتب شده است(شکل22). تنها یک تصویر برای تعیین قدرت تفکیک در همه نواحی آشکارساز مورد نیاز است.

 

DerakhshanNiya_qc186_15.jpg

شکل22. Orthogonal-hole phantom

 

DerakhshanNiya_qc186_16.jpg

جدول3. عوامل موثر بر قدرت تفکیک فضایی دوربین گاما

خطی بودن فضایی 
خطی بودن فضایی توانایی دوربین گاما در ایجاد یک تصویر یکنواخت با خطوط مستقیم منطبق با خطوط مستقیم در یک فانتوم است. خطی بودن را می توان همزمان با قدرت تفکیک با بررسی مستقیم بودن گروهی از میله های موازی یا در مورد فانتوم ارتوگونال، از مستقیم بودن ردیف های موازی از سوراخ ها ارزیابی کرد. البته لازم به ذکر است که تصاویر فعلی باید با تصاویر گرفته شده در زمان نصب دوربین گاما مقایسه شود.

حساسیت
تست حساسیت سیستم سالانه تکرار می شود. از آنجایی که کولیماتورهای همگرا و واگرا نسبت به فاصله بسیار حساسند، این آزمایش می بایست صرفاً با کولیماتورهای روزنه موازی انجام شود. با نصب کولیماتور و قرار دادن یک منبع نقطه ای در فاصله
5 برابر قطر میدان دید در جلوی آن و تنظیم 20 درصد برای پنجره انرژی، میزان شمارش در دقیقه را چندین بار اندازه گیری می نمایند. حساسیت سیستم برابر با متوسط شمارش خالص در هر دقیقه بازاء هر میکروکوری (cpm/µCi) است.

تنظیم پیکسل
برای بدست آوردن مقادیر دقیق از اندازه عضو یا ضایعه، اندازه پیکسل باید تعیین شود. تنظیم پیکسل با قرار دادن دو منبع نقطه ای با فاصله حدود 30 سانتیمتر از یکدیگر برروی سطح دوربین انجام می شود. فاصله دقیق بین منابع اندازه گیری و تصویری از منبع گرفته می شود. Profile اکتیویته توسط کامپیوتر رسم و تعداد پیکسل ها بین دو قله اکتیویته معین می گردد. معادله زیر برای تعیین اندازه پیکسل به کار می رود:
اندازه پیکسل= فاصله بین منابع÷ تعداد پیکسل ها بین قله ای اکتیویته درProfile (نما)

اندازه پیکسل با اندازه ماتریکس تغییر می کند. هرچه ماتریکس بزرگ تر باشد، پیکسل کوچک تر خواهد بود. برای مثال اگر اندازه هر پیکسل 6*6mm در ماتریکس 64*64 باشد، در ماتریکس 128*128 این اندازه برابر با 3*3mm خواهد بود.

تصحیح مرکز چرخش
ارزیابی مرکز چرخش (COR) برای تصحیح نوسانات جزئی در موقعیت سر دوربین در هنگام چرخش به کار می رود. هنگامی که چرخش کامل باشد، ماتریکس بازسازی همواره یک پیکسل معین را در ماتریکس سه بعدی در موقعیت یکسان قرار می دهد. اگر سر دوربین نسبت به موقعیت خود ثابت نماند، اطلاعات از یک نمای خاص به پیکسل متفاوتی در ماتریکس نسبت داده خواهد شد. به عبارت دیگر، رایانه فکر خواهد کرد که پیکسل در جای متفاوتی است.
COR با استفاده از یک منبع نقطه ای یا خطی که خارج از مرکز قرار داده می شود، بدست می آید. تصویربرداری 360 درجه با استفاده از برنامه COR دوربین انجام می شود. رایانه درصورت لزوم ضرایب تصحیح را برای موقعیت های گوناگون سر دوربین محاسبه می کند. یک میزان جداگانه COR باید برای هر کولیماتورِ به کار رفته برای تصویربرداری SPECT بدست آید زیرا وزن و ابعاد ممکن است باعث نوساناتی در چرخش شوند که مختص همان کولیماتور است.
اگر یافته ها تنها به میزان 0.5 پیکسل جابجا شوند، قدرت تفکیک تصاویر بازسازی شده تحت تاثیر قرار می گیرد. تغییرات بزرگ در موقعیت سر دوربین ممکن است امکان تصحیح کافی را ندهد و تعمیر، ضروری باشد. مقادیر COR را باید بسته به عمر و ساختار دوربین، هفتگی یا هر دو هفته یکبار بدست آورد.   

کنترل کیفی سنجشگر دوز
كنترل كیفیت در پزشكی هسته ای معرفی پارامترهای مختلفی است كه می توان آنها را اندازه گرفت و با بررسی نتایج حاصله فعالیت صحیح پزشكی هسته ای را كنترل کرد. كنترل كیفی در هر مرحله از فعالیت پزشكی هسته ای و در مورد هر ماده پرتوزا و دستگاه مورد استفاده در آن می تواند مطرح شود و مشكلات و نقائص موجود را شرح دهد. كنترل كیفی شامل توصیه های مطروحه در هر مورد است و مشكلات و نقائص موجود را با توجه به منشاء آن تبیین می کند. بطور خلاصه اجرای برنامه كنترل كیفی به اطمینان از وضعیت دستگاه های مورد استفاده منتج خواهد شد.
اجرای برنامه كنترل كیفی در پزشكی هسته ای به بهسازی مصرف مواد پرتوزا در این رشته پزشكی منتج می شود.به عنوان مثال از I133 برای درمان تیروئید، P32  برای جلوگیری از ازدیاد گلبول های قرمز خون تولیدی توسط مغز استخوان،  Y90  برای درمان برخی سرطان های غدد لنفاوی و استفاده از آن برای درمان آرتروز نیز در حال گسترش است. همچنین رادیونوكلئیدی كه به كرات استفاده می شود، تكنسیوم- 99m  است. لذا دقیق بودن مقدار اكتیویته این رادیونوكلئیدها كه توسط پزشك برای بیمار تجویز می شود، بسیار مهم است زیرا كافی نبودن اكتیویته رادیونوكلئید باعث پایین آمدن كیفیت تصویر می شود. به عنوان مثال كیفیت تصویر در پزشكی هسته ای تشخیصی برای 22 تا 24 میلی کوری از F18 ، 100 درصد است كه اگر اكتیویته پایین تر باشد كیفیت تصویر كاهش می یابد و اگر اكتیویته بالاتر از محدوده باشد تغییری در کیفیت تصویر بوجود نخواهد آمد و در نتیجه بیمار فقط اشعه ی بیشتری دریافت می كند و این خود باعث ایجاد خطراتی برای سلامتی شخص می شود. 
اندازه گیری اكتیویته رادیونوكلئید به وسیله دستگاه های دزكالیبراتور (سنجشگرهای دوز) انجام می شود و برای اینكه این دستگاه دارای دقت مناسب در اندازه گیری باشد باید آزمایش های كنترل كیفی روی آن صورت گیرد.
کمیته نظارتی ایالات متحده (NRC) گواهی ها و گزارش های انجام آزمون های کنترل کیفی بر روی سنجشگرهای دوز را برای 3 سال الزامی می داند. گزارش ها باید در برگیرنده مدل و شماره سریال ابزار، تاریخ تنظیم، نتایج و نام افراد انجام دهنده آزمون باشد. جدول 4 فهرستی از آزمون های کنترل کیفی سنجشگر دوز و تواتر آزمون را نشان می دهد.

 

DerakhshanNiya_qc186_17.jpg

جدول4. کنترل کیفی سنجشگر دوز

در ادامه به مواردی که در جدول فوق آمده می پردازیم.
 ثبات Constancy
این آزمون، تکرار پذیری اندازه گیری های یک منبع با اکتیویته معین را از روزی به روز دیگر تعیین می کند.
برای اجرای این آزمون یک منبع استاندارد با عمر طولانی و اکتیویته معین مانند  137Cs   درهر یک از شرایط معمول رادیونوکلوئید اندازه گیری می شود. نتیجه هر سنجشی با مقدار مورد انتظار برای منبع استاندارد در شرایط همان روز مقایسه می شود. معمولا از یک گراف یا چارت که بیان کننده میزان مورد انتظار و دامنه قابل قبول است استفاده می شود. دامنه قابل قبول معمولا 10%± مقدار مورد انتظار است، به طور خلاصه مراحل آزمون ثبات به قرار زیر است:
 یک استاندارد با عمر طولانی را در شرایط مناسب سنجشگر دوز شمارش کنید.
با مقدار مورد انتظار مقایسه کنید.
با استفاده از همان منبع مذکور، اندازه گیری را برای همه رادیونوکلوئیدهای معمول مورد استفاده تکرار کنید.
شمارش های واقعی را با مقادیر مورد انتظار با استفاده از یک گراف، چارت یا رابطه زیر مقایسه کنید.

DerakhshanNiya_qc186_18.jpg

 



اگر خطای ثبات بزرگ تر از 10 درصد باشد، دستگاه باید تعمیر شود.

خطی بودن اکتیویته
این آزمون به ما اطمینان می دهد که یک سنجشگر دوز با چه دقتی اکتیویته ها را در یک دامنه وسیع، از میلی کوری تا میکروکوری اندازه گیری می کند.
هدف از این آزمون، به دست آوردن نحوه پاسخ دستگاه کالیبره کننده دز مواد پرتوزا به تغییرات پرتوزایی و خطی بودن آن است. روش ساده انجام آزمون بررسی تغییرات پرتوزایی یک رادیوایزوتوپ مانند تکنسیوم (Technetium-99m) است. به طور خلاصه طریقه انجام این آزمون به قرار زیر است:
محلولی از تکنسیوم را در فواصل 2-3 ساعته طی 3 روز یا بیشتر ارزیابی کنید.
با استفاده از ضرایب واپاشی، اکتیویته مورد انتظار را برای هر نوبت اندازه گیری نمونه محاسبه کنید.
هردو اکتیویته مورد انتظار و اندازه گیری شده را یادداشت کنید.
اگر خطاهای خطی بودن از 10 درصد تجاوز کند، ضرایب تصحیح را با استفاده از رابطه زیر محاسبه کنید:

DerakhshanNiya_qc186_19.jpg

ضرایب تصحیح باید به وضوح روی سنجشگر دوز نمایش داده شوند. ضریب تصحیح مناسب باید درهنگام اندازه گیری اکتیویته ها در دامنه هایی که مستعد نوسانات غیرقابل قبول هستند به کار برده شوند.
دقت
این آزمون، توانایی سنجشگر دوز را در فراهم کردن یک اندازه گیری واقعی از اکتیویته رادیونوکلوئیدهایی با انرژی های گامای متفاوت ارزیابی می کند. حداقل دو استاندارد با عمر طولانی و اکتیویته معلوم باید به کار روند که یکی از آنها باید انرژی فتون بین 100 تا 500 کیلوالکترون ولت (keV) داشته باشد. ابزار باید شمارش هایی در دامنه 10%± مقدار مورد انتظار انجام دهد. این آزمون به روش زیر انجام می شود:
 مقدار مورد انتظار برای هر منبع را با استفاده از ضرایب تصحیح تعیین نموده و دامنه قابل قبول برای هر یک را معین کنید(10%±).
هر استاندارد را در سنجشگر دوز 3 بار و تحت شرایط مناسب برای رادیونوکلوئید اندازه گیری کنید.
برای هر استاندارد، میانگین 3 شمارش را تعیین کنید.
اگر خطای دقت بیش از 10 درصد باشد، سنجشگر دوز باید تعمیر یا تعویض شود.

کنترل کیفی سنجشگر محیطی
جدول5 بیانگر فهرستی از مراحل کنترل کیفی که باید برروی سنجشگرهای محیطی انجام شود و تواتر تنظیم اعلام شده توسط NRC (کمیته نظارت هسته ای ایالات متحده) است. بررسی های مرجع، روزانه با اندازه گیری یک منبع با عمر طولانی و با استفاده از هندسه ثابت قبل از هر استفاده جهت تایید تنظیم ابزار انجام می گردند. نتایج قابل قبول در 20± درصد آهنگ پرتوگیری تنظیم شده قرار دارند که باید برروی ابزار سنجش نصب شوند. به نگهداری گزارشات بررسی روزانه مرجع نیازی نیست، هرچند که NRC ملزم می کند که گزارشات تنظیم سنجشگر محیطی برای 3 سال نگهداری شوند.

 

DerakhshanNiya_qc186_20.jpg

جدول5. کنترل کیفی سنجشگر محیطی

حفاظ سازی
اصول حفاظت در برابر تابش در پزشکی هسته ای نیز از قوانین مربوط به حفاظت دربرابر پرتو پیروی می کند. یعنی تابش دهی یک فرد با پرتو نسبت مستقیم با زمان تابش دهی از چشمه تابش دارد. همچنین شدت یک چشمه تابش نسبت عکس با توان دوم فاصله چشمه تا نقطه تابش دهی دارد. برای حفاظ سازی چشمه های پرتوزا از مواد با عدد اتمی بالا که تابش را جذب می کنند، استفاده می شود. رادیونوکلوئیدهای گسیل کننده ذرات گاما را در ظرف های با عدد اتمی بالا (مانند سرب) نگهداری می کنند. رادیونوکلوئیدهای گسیل کننده ذرات بتا را نیز در ظرف هایی با عدد اتمی پایین مانند پلاستیک و آلومینیوم نگه می دارند. پرتوکاران بزرگ سال و زنان باردار که احتمال می رود در یک سال دوزی بیش از 10 درصد حد سالیانه تابش دهی، از چشمه تابش بیرونی دریافت کنند و افرادی که به مناطق تابش شدید وارد می شوند می بایست دائماً پایش شوند. مرخص کردن بیمارانی که ماده رادیواکتیو دریافت نموده اند می بایست زمانی صورت گیرد که پرتودهی بیمار به اشخاص دیگر یا همراهانش بیشتر از 5 mSv نباشد. برخی دستورات لازم بعد از مرخص شدن بیمار به شرح زیر است :
از دیگران دور بماند.
با وسایل نقلیه گروهی مسافرت نکند.
آب زیاد بنوشد.
بیمار نباید باردار باشد و تا 6 ماه پس از درمان نباید باردار شود.
اگر دوز رسیده به نوزاد که از شیر مادر تغذیه می کند بیش از 1 mSv باشد، باید شیردهی قطع شود.


بایدها و نبایدها در کار حفاظت
در پزشکی هسته ای در ارتباط با امور حفاظت در برابر پرتو یک سری بایدها و نبایدها وجود دارد که عبارتند از:
در زمان کار با مواد رادیواکتیو باید دستکش و روپوش آزمایشگاهی پوشیده شود.
در زمان کار با این مواد یک دستگاه تهویه باید مداوم کار کند.
میز کار و سینی ها با کاغذ جذب کننده پوشانده شود.
مناطق کار از نظر آلودگی به وسیله سنجشگرهای دوز بررسی شود و این کار پیوسته انجام گردد.
در محیط های تابش از خوردن، آشامیدن و سیگار کشیدن خودداری شود.
دست ها و پاها بعد از کار روزانه شسته شوند.

برخی از منابع:
1- گزارش شاخص ارزیابی علوم پزشکی هسته ای ایران، انجمن علمی پزشکی هسته ای ایران، گروه علوم پزشکی، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی
2-کتاب مروری بر فیزیک پزشکی هسته ای، محسن حاجی زاده صفار، نشر دانشگاه علوم پزشکی مشهد
3- كنترل كیفی و كالیبراسیون دستگاه های دز كالیبراتور RAMS 88 ساخته شده در پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای و ایجاد پروفایل اطلاعات عملكرد دستگاه های فوق، پایان نامه برای دریافت درجه كارشناسی ارشد رشته فیزیک هسته ای دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، علی اصغر سردار پور
4-کتاب مروری بر تکنولوژی پزشکی هسته ای نوشته Ann M..Sreves دانشیار دانشگاه بیرمینگهام آلاباما-آمریکا، مترجمین دکتر منصور موحد و دکتر سپیده حکمت؛ اعضای هیئت علمی گروه پزشکی هسته ای دانشگاه علوم پزشکی تهران.
5- کتاب کنترل کیفی در تصویربرداری پزشکی، دکتر گهرویی و دکتر بهروزکیا
6- بررسی شرایط سیستم تصویربرداری دوربین گاما و بهینه سازی کیفیت تصویر آن در پزشکی هسته ای، پایان نامه برای دریافت درجه كارشناسی ارشد رشته فیزیک پزشکی دانشکده پزشکی دانشگاه تربیت مدرس، اکبرعلی  اصغرزاده
7- تاثیر میدان مغناطیسی زمین بر عملکرد دستگاه های تصویر برداری پزشکی هسته ای، سمیرا رسانه و همکاران، فصلنامه علمی  پژوهشی دانشگاه علوم پزشكی لرستان
8- مقایسه آزمون های پذیرش در چهار نوع دستگاهSPECT  نصب شده در تهران، احمد بیطرفان رجبی و همکاران، مجله پزشكی هسته ای ایران





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


پیوندها
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :