به فناوری هسته ای نیاز داریم مثل نان شب

به فناوری هسته ای نیاز داریم مثل نان شب

 

دكتر علی غلامرضا‌نژاد
دستیار ارشد پزشكی هسته‌ای بیمارستان امام خمینی

 

همین تولید برق را در نظر بگیرید. در حال حاضر در بسیاری از نقاط جهان برق از نیروگاه‌های اتمی تامین می‌شود. اگر چه معمولا وقتی صحبت از مزایای انرژی هسته‌ای می‌شود پای برق‌و تولید انرژی وسط كشیده می‌شود اما منافع دیگری هم در مواد رادیواكتیو وجود دارد و از این مواد استفاده‌های مفید دیگری هم می‌شود.
احتمالا در مورد منافع استفاده از مواد رادیواكتیو در پزشكی هم زیاد شنیده‌اید. امروزه تشخیص‌ها و درمان‌هایی كه با استفاده از مواد رادیواكتیو صورت می‌گیرند بخش جدایی‌ناپذیری از طب هستند و حتی به‌عنوان یك زیر شاخه و تخصص مستقل، تحت عنوان پزشكی هسته‌ای، در تمام نقاط جهان به طور روز افزون مورد توجه و استفاده قرار می‌گیرند.

پزشكی هسته‌ای، درختی با 2 شاخه تنومند
سابقه استفاده از مواد رادیواكتیو و پزشكی هسته‌ای به اواسط قرن بیستم باز می‌گردد. در آن قرن با استفاده از مواد رادیواكتیو اولین گا‌م‌ها در جهت تشخیص و درمان بیماری‌های مختلف برداشته شد. امروزه پیشرفت در این زمینه به‌قدری زیاد شده است كه فهرست موارد استفاده از مواد رادیواكتیو در پزشكی طوماری طویل خواهد بود. به‌طور كلی پزشكی هسته‌ای از دو بخش اصلی تشخیص و درمان تشكیل می‌شود. بخش تشخیصی در حال حاضر نسبت به بخش درمان بیشتر شناخته شده و بیشتر مورد استفاده قرار می‌شود. تكنیك‌های تصویربرداری متعددی در حال حاضر ابداع شده‌اند كه پایه و اساس بسیاری از آنها همان عملكردهای طبیعی بدن هستند.
سلول‌های مختلف بدن در حالت عادی مواد مختلفی را جذب و دفع می‌كنند. در پزشكی هسته‌ای از همین جذب و دفع‌های معمول استفاده می‌شود با این تفاوت كه به جای مواد عادی از انواع رادیواكتیو آنها استفاده می‌شود.

اسكن‌های تشخیصی

تیروئید را در نظر بگیرید. این غده در حالت عادی اشتیاق بسیار زیادی برای جذب ید دارد. در پزشكی هسته‌ای از همان ید (البته از نوع رادیواكتیو آن) برای بررسی شكل و عملكرد غده تیروئید استفاده می‌شود. به‌طور مشابه از مواد مختلف دیگری برای به تصویر كشیدن و بررسی بافت‌های دیگر بدن استفاده می‌شود. امروزه اسكن‌های تشخیصی تقریبا برای تمام اندام‌های بدن وجود دارند. شاید از معروف‌ترین و پركاربردترین این اسكن‌ها، تصویربرداری از قلب باشد. در حال حاضر در بسیاری از موارد متخصصین قلب به جای انجام اقدامات تهاجمی و استرس‌زایی مثل آنژیوگرافی با استفاده از این اسكن‌ها وجود یا عدم وجود اختلالات خونرسانی قلب را تشخیص می‌دهند. حتی از این اسكن‌ها می‌توان برای اثبات تاثیر درمان‌ها هم استفاده كرد. اسكن‌های تیروئید هم به كرات مورد استفاده قرار می‌گیرند. به‌ویژه در بیمارانی كه دارای گره‌های تیروئیدی هستند از این اسكن‌ها به منظور تعیین فعال یا غیرفعال بودن این گره‌ها استفاده می‌شود و از روی یافته‌های آن تا حدودی می‌توان احتمال خوش‌خیم یا بدخیم بودن غده‌های تیروئیدی را پیش‌بینی كرد.
برای بررسی عملكرد كلیه‌ها و نیز تعیین میزان آسیب كلیه‌ها به دنبال عفونت‌های كلیوی نیز از اسكن‌های كلیه استفاده می‌شود. در بسیاری از موارد عفونت‌های كلیوی از اختلالات مثانه و بازگشت ادرار از مثانه به داخل كلیه ناشی می‌شوند كه این اختلال نیز با روش‌های هسته‌ای قابل تشخیص است. اسكن‌های مغز و دستگاه‌ عصبی، اسكن‌های ریه، كبد و مجاری صفراوی، معده، بیضه و دستگاه تناسلی زنانه، و اسكن‌های مختلفی برای بررسی انواع غدد مترشحه داخلی نیز وجود دارند كه هر كدام از آنها در شناسایی و تشخیص بیماری‌های مختلف دستگاه‌های مربوطه نقش بسیار مهم و حیاتی دارند. یكی از دیگر روش‌های تصویربرداری در پزشكی، تصویربرداری از استخوان است. بسیاری از تومورها و همچنین روندهای عفونی و حتی شكستگی‌ها قبل از اینكه توسط روش‌های تصویربرداری دیگر نظیر گرافی‌های ساده، سونوگرافی، سی.تی.اسكن و ام.آر.آی قابل تشخیص شوند، در این اسكن‌ها خود را نشان می‌دهند. از آنجا كه تشخیص زود هنگام بیماری، درمان آن را آسان‌تر و موثرتر می‌كند، اسكن‌های استخوان جایگاه بسیار مهمی در شناسایی و درمان زودرس درگیری‌ها و بیماری‌های استخوانی بازی می‌كنند و در واقع این نقش مهم آنها را با هیچ روش تشخیصی دیگری نمی‌توان قابل مقایسه دانست.
برای انجام این تصویربرداری‌ها بیماران باید به مراكز پزشكی هسته‌ای مراجعه كنند. در این مراكز بیمار توسط یك پزشك كه اكثرا یك متخصص پزشكی هسته‌ای است معاینه می‌شود. شرح حال بیماری گرفته شده و معاینات لازم به عمل می‌آید. مدارك بیمار اعم از تصویربرداری‌ها، آزمایشات و نمونه‌برداری‌های قبلی بیمار مورد بررسی قرار می‌گیرد و سپس متخصص بر حسب شرایط بیمار نحوه اقدامات تصویربرداری را برای تكنولوژی مربوطه و پرستاران مركز مشخص می‌كند. در نهایت بر حسب یافته‌های مزبور و نیز نتایج حاصل از این تصویربرداری‌ها، متخصص در مورد تشخیص نهایی تصمیم‌گیری كرده و نتیجه را به اطلاع پزشك ارجاع‌دهنده می‌رساند. بدین ترتیب حتما بیماران در هنگام مراجعه به چنین مراكزی تمامی مدارك بیماری خود را به همراه داشته باشند تا متخصص پزشكی هسته‌ای با اطلاع از تمام وضعیت موجود بهترین نوع تصویربرداری را انتخاب كرده و بهترین و مناسب‌ترین را نیز اتخاذ كند.

آزمایش‌های هسته ای!
اما در اینجا باید متذكر شویم كه روندهای تشخیصی پزشكی هسته‌ای تنها محدود به انجام تصویربرداری‌های فوق‌ نمی‌شود. بسیاری از آزمایش‌های خونی كه به طور معمول برای بیماران درخواست می‌شود(نظیر آزمایش‌های تیروئید) و حتی بسیاری از مطالعاتی كه بر روی نمونه‌های بافتی قسمت‌های مختلف بدن صورت می‌گیرند،‌با استفاده از مواد رادیواكتیو انجام می‌شوند و در اصل بخشی از شاخه تشخیصی پزشكی هسته‌ای هستند. اگر چه بسیاری از مردم آشنایی بسیار اندكی با این روش‌ها دارند، اما باید گفت این بخش پزشكی هسته‌ای به عنوان وسیله و ابزاری بسیار حساس در تعیین دقیق سطح هورمون‌ها، آنزیم‌ها و مواد دیگر در درون مایعات بدن، اطلاعات بی‌نهایت با ارزشی را از وضعیت كلی بدن در اختیار پزشك می‌گذارد.
همان‌طور كه از مجموع صحبت‌ها برمی‌آید، حتما با ما هم عقیده هستید كه مواد رادیواكتیو نه تنها همیشه مخرب، كشنده و نابود كننده نیستند بلكه گاهی كمك‌های بسیار شایانی در جهت سلامت انسان‌ها می‌كنند. در واقع هر وسیله و ابزاری همان‌قدر كه می‌تواند در موارد غیراخلاقی و غیرانسانی مورد استفاده قرار گیرد می‌تواند مفید و موثر نیز باشد كه از بهترین مصداق‌های این مسئله همین مواد رادیواكتیو است. صحت این مطالب و قتی بیشتر اثبات می‌شود كه مصارف درمانی این مواد را هم نادیده نگیریم.

انرژی هسته ای،انرژی درمانگر
در پزشكی علاوه بر استفاده‌های تشخیصی، استفاده‌های درمانی متعددی نیز از مواد رادیواكتیو به عمل می‌آید. شاید معروف‌ترین استفاده درمانی مواد رادیواكتیو، درمان اختلالات تیروئیدی باشد. در حال حاضر در سراسر جهان یكی از مهم‌ترین درمان‌های موجود برای انواع مختلف پركاری‌های تیروئیدی تجویز ید رادیواكتیو است. این ید در بافت تیروئیدی جذب می‌شود و با ساطع كردن اشعه، بافت پركار را تخریب می‌كند. این مسئله بسیار حائز اهمیت است چون در سنین بالا و یا در حالات دیگری كه انجام جراحی برای این بیماران مقدور نیست، درمان با ید رادیواكتیو راهی مناسب و بی‌خطر برای درمان در نظر گرفته می‌شود.
امروزه درمان با ید رادیواكتیو تقریبا برای تمام مبتلایان به سرطان تیروئید صورت می‌گیرد. این درمان باعث می‌شود كه حتی معدود سلول‌های بدخیم باقیمانده نیز نابود شوند و بدین‌ ترتیب بیماری ریشه‌كن شود. یعنی درمان‌های بسیار موفقیت‌آمیز به روش‌های پزشكی هسته‌ای باعث شده‌اند كه در بسیاری از موارد درمان سرطان‌های تیروئید كاملا موفقیت‌آمیز باشد و در اكثر موارد این بیماری به طور كامل از بدن فرد بیمار ریشه‌كن شود. اما درمان‌های پزشكی هسته‌ای تنها محدود به بیماری‌های تیروئید نمی‌شوند. تومورهای بدخیم غدد فوق كلیوی، برخی از سرطان‌های خون و كبد و حتی بسیاری از تومورهایی كه به استخوان‌ها تهاجم كرده‌اند هم تا حدودی توسط درمان‌های پزشكی هسته‌ای تسكین پیدا می‌كنند و حداقل می‌توان اندكی به طول عمر این افراد افزود.
با این حساب به ‌هیچ عنوان نمی‌توان گفت كه استفاده از انرژی هسته‌ای همیشه با مقاصد سوء صورت می‌گیرد. این حق طبیعی تمامی افراد جهان است كه از این منبع سرشار انرژی بهره‌مند باشند. محروم كردن یك جامعه از انرژی هسته‌ای و مواد رادیواكتیو در حقیقت گرفتن حق طبیعی تشخیص و درمان بیماری‌ها از افراد آن جامعه محسوب می‌شود. حتی اگر جامعه‌ای بتواند سوخت و انرژی خود را از منابعی به جز انرژی هسته‌ای تامین كند، نیازهای طبی آن جامعه به مواد رادیواكتیو با هیچ وسیله‌ای قابل جایگزینی نیست.
جامعه اسلامی ما هم كه متعهد به اصول انسانی بین‌المللی است جهت تامین نیازهای طبیعی خود به طور سالم نیاز به بهره گیری از دانش هسته‌ای دارد وطبیعتا مردم ما به هیچ عنوان از این حق طبیعی خود نخواهند گذشت.‌

استفاده از برق هسته‌ای آذر ماه ۸۶

استفاده از برق هسته‌ای آذر ماه ۸۶

رئیس سازمان انرژی اتمی كشورمان پس از سفری دو روزه به مسكو و امضای توافقنامه نهایی راه‌اندازی نیروگاه بوشهر با اشاره به مذاكرات امروز (چهارشنبه) لاریجانی و سولانا‌ گفت: امیدوارم مذاكراتی مناسب و رو به پیشرفت داشته باشیم.

به گزارش ایسنا، رضا آقازاده، رئیس سازمان انرژی اتمی كشورمان شب گذشته پس از ورود به تهران در جمع خبرنگاران در خصوص سفرش به مسكو اظهار داشت: این سفر به منظور تنظیم توافقنامه‌ای برای راه‌اندازی نیروگاه بوشهر انجام شد.

وی با بیان اینكه پس از مذاكرات دو روزه با رئیس آژانس انرژی اتمی روسیه، توافقنامه نهایی راه‌اندازی نیروگاه بوشهر برای شهریور ماه سال آینده به امضا رسید، ‌افزود: همچنین تعیین شد سوخت نیروگاه اتمی بوشهر اواخر اسفندماه سال‌جاری به نیروگاه ارسال شود، بنابراین حدود آذر‌ماه سال 86 یعنی سه ماه بعد از راه‌اندازی نیروگاه، برق هسته‌ای به شبكه سراسری وارد می‌شود. همچنین قرار شد جلساتی به صورت ماهانه بین معاونان سازمان انرژی اتمی دو كشور برای بررسی پیشرفت كار انجام شود.

آقازاده گفت: در مذاكرات توافق شد برای امكان كاهش زمان راه‌اندازی نیروگاه در آبان‌ماه یا آذرماه آتی آقای كرینكو به ایران بیایند و این مساله را مورد بررسی قرار دهیم.
رئیس سازمان انرژی اتمی كشورمان خاطرنشان كرد: با توجه به پیشرفت نیروگاه اتمی بوشهر كه بیش از 90 درصد آن آماده شده است، امكان راه‌اندازی نیروگاه در شهریور ماه سال آینده وجود دارد.

وی درباره برخی همكاری‌های ایران جهت تسریع روند راه‌اندازی نیروگاه اظهار داشت: نیروگاه تنها در بخش شیرآلات و كابل كمبودهایی را دارد، همچنین در مورد فلنج‌ها كه در ایران قابل ساخت نیست، در حال حاضر در مسكو در حال ساخت است كه طبق گزارش‌های كارشناسان ما روند تولید آن مناسب است.
رئیس سازمان انرژی اتمی كشورمان در ادامه به ملاقاتش با ایگور ایوانف، رئیس شورای امنیت ملی روسیه اشاره كرد و افزود: در این مذاكرات تاكید شد كه مساله راه‌اندازی نیروگاه اتمی بوشهر ارتباطی به مذاكرات ایران با غرب ندارد. همچنین آقای ایوانف تاكید داشتند كه اراده سیاسی روسیه برای تحقق توافقات نهایی انجام شده است.

آقازاده گفت: ایوانف تاكید كرده است كه موانع بر سر راه‌اندازی نیروگاه بوشهر دلایل سیاسی نبوده است، بلكه به خاطر برخی مشكلات پیمان‌كار بوشهر بوده است.
وی درباره مذاكرات آتی دكتر لاریجانی با خاویر سولانا گفت: در مذاكرات با آقای ایوانف مروری نسبت به مذاكرات آینده ایران با نماینده كشورهای 1+5 داشتیم.

آقازاده با بیان اینكه مذاكرات لاریجانی و سولانا روز چهارشنبه انجام خواهد شد، خاطرنشان كرد: مساله هسته‌ای ایران در شرایط حساسی قرار دارد و امیدوارم مذاكرات در مسیر مناسب خود پیش رود.
رئیس سازمان انرژی اتمی كشورمان ادامه داد: در مذاكرات روز سه‌شنبه با ایوانف طرفین توصیه‌ها و ملاحظاتی داشتند، همچنین رئیس شورای امنیت ملی روسیه تاكید داشت كه در كنار و همكار ایران خواهد ماند.

 

سیستم تصویربرداری پیش بالینی برای تحقیق وتوسعه

سیستم تصویربرداری پیش بالینی برای تحقیق وتوسعه

 

یک سیستم تصویربرداری جدید بر اساس platform قابل توزین امکان نجام همزمان یا به تنهایی PET, SPECT و CT را به عنوان ابزار بررسی پیش بالینی فراهم می کند. سیستم In veon که بوسیله شرکت siemense طراحی شده است امکان تصویربرداری پیش بالینی PET با حساسیت و قدرت تفکیک بالا را فراهم می کند. سیستم Inveon در پنجمین نمایشگاه سالیانه تصویربرداری مولکولی ( SMI ) که از 30 آگوست تا 2 سپتامبر 2006 در هاوایی برگزار شد به نمایش درآمد.
مرکز سرطان دانشگاه ویسکونس ( UWCCC ) اولین محلی است که سیستم تصویربرداری پیش بالینی Inveon را نصب کردند. سیستم Inveon سیستمی است که برای محقیقین امکانات زیر را فراهم می کند: 1- مشاهده و تعیین مشخصات بیماری 2- پاسخ به سوالاتی در مورد روند پیشرفت بیماری 3- ارزیابی درمانهایی که می توانند روند انتقالی سرطان را در مدل پیش بالینی بیماری آهسته یا متوقف کنند. 4- انتقال مطالعات پیش بالینی از آزمایشگاه به کلینیک UWCCC بخش PET سیستم Inveon را نصب و بلافاصله اقدام به تصویربرداری پیش بالینی نمود. دستگاه به گونه ای طراحی شده است که به زودی بخش CT دستگاه در سپتامبر 2006 نیز نصب خواهد شد. سیستم برای تشخیص دوگانه کولونوسکوپی مجازی و همچنین آزمایش ردیاب های سرطان به کار خواهد رفت.
سیستم Inveon دارای محدودیتهای فیزیکی PET و CT است که محققین را مجبور به توصیه عوامل تصویربرداری مولکولی با حساسیت و قدرت تفکیک بیشتر می کند.
سیستم Inveon امکان تصویربرداری با مواد حاجب, روشهای بهینه جمع آوری اطلاعات, حالت جوش تصویر و قابلیت های تحلیل اطلاعات را نیز دارد.

اولین کنفرانس انسان پرتو زندگی

اولین کنفرانس انسان پرتو زندگی

اصول توموگرافی

اصول توموگرافی

توموگرافی
- سیستمهای توموگرافی حرکتی:
اطلاعات مربوط به عمق را در بر دارد و در همه سطوح به جز سطح مورد نظر ، عدم وضوح یا رنگ باختگی حرکت عمومی ایجاد می کند.
در این روش لوله اشعه ایکس و فیلم را حول محوری واقع در صفحه مورد نظر از بدن حرکت میدهند. و اسکن به صورت خطی یا پیچشی یا دایره ای صورت می گیرد.
قدرت این روش برای جداکردن یک روش خاص محدود است چون فقط می تواند صفحات غیر دلخواه را کم رنگ کند. کیفیت وضوح تصویر با رادیوگرافی معمولی فرقی ندارد.
توموگرافی محوری کامپیوتری این مزیت را دارد که قادر به تولید تصویر ایزوله از یک قسمت و حذف کامل قسمتهای دیگر است.
- اسکنرهای توموگرافی محوری کامپیوتری(CAT)
- محاسن:
1. به دلیل تولید تصاویر مقطعی مستقل عوامل تداخلی سطح دلخواه را کاهش نمیدهند.
2. فقط قسمت مورد نظر پرتودهی می شود ، در نتیجه دوز اشعه ایکس کم است.
3. اختلافات تضعیف بافتی کمتر از یک درصد را می توان مشاهده کرد.

1.1.2. CT اسکن
مقطع نگاری کامپیوتری:
اسکنر آن انقلابی در عرصه پزشکی بوجود اورده است زیرا این اسکنر تصویررا به طور معمول ثبت نمیکند .در این اسکنر هیچ گیرنده تصویر عمومی مثل فیلم یا تیوب تقویت کننده تصویر وجود ندارد در این جا بیمار مستقیما در عرض باریکه پرتو X قرار میگرد. پرتو تشکیل دهنده تصویر تضعیف شده بوسیله آشکار ساز اندازه گیری میگردد.حاصل این اندازه گیر به یک کامپیوتر فرستاده می شود،سپس کامپیوتر سیگنال رسیده از اشکار ساز را تحلیل کرده وتصویر را بازسازی می کندو تصویر نهایی را بر روی یک نمایشگر نشان می دهد.این تصویر را می توان برای ارزیابی های بعدی به صورت عکس درآورد. بازسازی تصویری که از برش عرضی آناتومی بدن بدست آمده با استفاده از الگوریتم صورت میگیرد کیفیت تصویری که از اسکنرهای آن بدست می آیدو بسیار بیشتر از رادیوگرافی معمولی است.

 

اصول عملکرد:
هنگامی که با تکنینک رادیوگرافی معمولی محدوده شکم به تصویر کشیده می شود تصویر به طور مستقیم بر روی گیرنده تصویر به وجود می آید که این تصویر دارای کنتراست نستبا کمی است .
تصویر به اندازه مورد نظر واضح نیست زیرا همه ساختارهای آناتومی داخل شکم بر روی هم افتاده اند. برای مشاهده بهتر یک ساختار شکم مثل کلیه ها مقطع نگاری معمولی (conventional tomography)  را میتوان مورد استفاه قرار داد در مقطع نگاری معمولی به علت اینکه ساختارهایی که بالا و پایین ساختار مورد نظر قرار دارند محو می شوند ساختار مورد نظر دارای کنتراست بیشتری خواهد بود و ضمنا تصاویر کمتر دچار تیرگی و محو شدگی خواهد بود
مقطع نگاری معمولی مقطع نگاری محوری (axial tomography) است زیرا صفحه تصویر موازی با محور طولی بدن است که نتیجه این امر تصاویر coronalو, sagittal است .در scan  آن تصویر بصورت عرضی یا مقطعی است و تصویر عمود بر محور طولی بدن است.
منبع پرتو ایکس و آشکار ساز به گونه ای به یکدیگر متصل می شوند که همزمان با هم حرکت کنند.هنگامی که منبع اشکار سازی جاروب روی مقطع عرضی بیمار را انجام  میدهد ساختارهای داخلی بدن بنابر چگالی جرمی وعدد موثرشان باریکه پرتو X راتضعیف می کنند. شدت پرتو گرفته شده توسط آشکار ساز مطابق با الگوی تضعیف یک intensity profile را تشکیل می دهد با تکرار حرکت انتقالی منبع آشکار ساز تعداد بیشتری protection بدست می آید. سپس این داده ها ی بدست آمده برای پردازش و بازسازی تصویر به کامپیوتری فرستاده می شود.